Her alanda denetim için çağrımdır

Bildiğiniz üzere, ülkemizde tavukçuluk sektörü ile ilgili bir operasyon yapıldı. Piyasadaki kontrolsüz fiyat artışları, haksız kazanç hırsı ve suni darlık yaratma çabaları sadece cepleri değil, toplumsal adalet duygusunu ve huzuru da derinden yaralıyor. Tavukçuluk sektöründeki gibi operasyonlar, devletin refleks gösterdiğinin bir kanıtı olsa da halkın beklentisi bunun anlık bir müdahale değil, sürdürülebilir bir sistem haline gelmesidir.

İlgili Bakanlıklar, Denetim Kurulları ve Yetkili Makamlara çağrımdır;  Son dönemde başta tavukçuluk sektörü olmak üzere, piyasadaki haksız fiyat artışlarına ve rekabeti bozucu faaliyetlere karşı atılan kararlı adımları ve gerçekleştirilen operasyonları yakından takip etmekteyiz. Devletimizin müdahale gücünü gösteren bu hamleler, milletimiz nezdinde olumlu bir karşılık bulmuş olsa da mevcut ekonomik konjonktürde bu denetimlerin "lokal ve anlık" kalmaması, aksine "genel ve sürekli" bir devlet politikası haline gelmesi hayati bir zorunluluktur. Bugün vatandaşlarımızın en büyük mücadelesi, serbest piyasa ekonomisinin arkasına saklanarak üretilen "fiyat terörü" ve haksız zam yangınıyladır. Temel gıdadan barınmaya, otomotivden hizmet sektörüne kadar her alanda, maliyet artışlarının fersah fersah üzerinde yapılan köpük zamlar, sadece ekonomik bir sorun değil, aynı zamanda bir toplumsal huzur ve güvenlik meselesidir. Bu bağlamda, milletin ve devletin ortak yararı adına şu hususların acilen gündeme alınmasını talep ediyorum:

Denetimlerin Tüm Sektörlere Yayılması ve "Didik Didik" Edilmesi: Sadece belirli sektörler değil; fırsatçılığın, stokçuluğun ve tekelvari fiyat belirleme eğilimlerinin yoğun olduğu tüm sektörler (lojistik, inşaat malzemeleri, tarım girdileri, perakende zincirleri vb.) mercek altına alınmalıdır. Denetimler yalnızca etiket kontrolüyle sınırlı kalmamalı; tarladan/fabrikadan rafa kadar olan tedarik zincirinin her halkası şeffaf bir şekilde incelenmelidir.

Caydırıcı Müeyyideler ve Haksız Kazancın İadesi: Mevcut para cezaları, devasa ciro yapan ve haksız kazanç elde eden yapılar için çoğu zaman "göze alınabilir bir işletme maliyeti" haline gelmiştir. Cezaların caydırıcı olabilmesi için mali boyutlarının katlanması, mükerrer ihlallerde ticaretten men, lisans iptali ve haksız elde edilen kazancın doğrudan kamuya aktarılması gibi radikal hukuki yaptırımlar uygulanmalıdır.

Dijital Takip ve Erken Uyarı Sistemleri: Yapay zekâ ve veri analitiği çağında, bir ürünün maliyeti ile satış fiyatı arasındaki anormallikleri tespit etmek zor değildir. Devletimizin ilgili birimleri, piyasadaki ani ve izah edilemeyen fiyat hareketlerini anında tespit edecek dijital takip sistemlerini daha aktif kullanmalı, yangın büyümeden söndürülmelidir.

Tüketicinin Korunması ve Toplumsal Refahın Savunulması: Anayasamızın devletimize yüklediği en önemli görevlerden biri de tüketicileri korumak ve piyasaların adil işlemesini sağlamaktır. Ticaret Bakanlığı, Rekabet Kurumu ve yerel yönetimler koordinasyon içinde çalışarak, vatandaşı fahiş fiyat sarmalına mahkûm eden yapıların üzerine kararlılıkla gitmelidir.

Unutulmamalıdır ki; Serbest piyasa, başıboş piyasa demek değildir. Sınırları hukukla, ahlakla ve milletin refahıyla çizilmeyen hiçbir ticari özgürlük kabul edilemez. Devletimizin, milletinin cebine ve ekmeğine göz diken her türlü gayriahlaki ticari oluşumun karşısında duracak güce ve iradeye sahip olduğuna inanıyoruz. Piyasayı yangın yerine çevirenlerin üzerine daha sıkı, daha kararlı ve tavizsiz bir şekilde gidilmesi; hem devletimizin otoritesini güçlendirecek hem de milletimizin adalet duygusunu pekiştirecektir.

Bu arada, Serbest Bölgeler, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve Gümrük Kapıları—ülke ekonomisinin can damarları ve dış dünyaya açılan pencereleridir. Piyasadaki haksız kazanç, stokçuluk, vergi kaçakçılığı ve fiyat manipülasyonlarıyla mücadelenin tam anlamıyla başarıya ulaşması için bu stratejik noktaların çok sıkı bir mali, idari ve fiziki denetime tabi tutulması şarttır.

Serbest Bölgelerin Denetimi "Haksız Rekabetin Önüne Geçilmeli": Serbest bölgeler; vergi, gümrük ve kambiyo mevzuatı açısından gümrük hattı dışında sayılan, ihracatı artırmak için devasa muafiyetler sunulan alanlardır. Ancak bu muafiyetler suiistimal edildiğinde iç piyasaya darbe vurabilir.

- Mevcut Riskler: Bölge içinde üretilen veya buraya gümrüksüz getirilen malların, yasal olmayan yollarla veya hileli beyanlarla iç piyasaya "ucuz/vergisiz" sokulması, yerli üreticiye karşı haksız rekabet yaratır. Ayrıca kâr transferleri ve paravan şirketler üzerinden vergi kaçırma riskleri barındırır.

- Nasıl Bir Denetim Yapılmalı?: Ticaret Bakanlığı Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü ve maliye müfettişleri denetimleri sıkılaştırmalıdır. Giriş-çıkış yapan malların menşe (köken) kontrolleri ve bölgedeki firmaların stok sayımları dijital sistemlerle anlık olarak eşleştirilmelidir. Muafiyetlerin gerçekten ihracat odaklı kullanılıp kullanılmadığı didik didik edilmelidir.

Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB) Denetimi "Rant ve Stokçuluk Engellenmeli": OSB'ler, sanayinin disipline edilmesi ve üretimin teşvik edilmesi için devletin ucuz arsa, altyapı ve vergi kolaylığı sağladığı bölgelerdir. Buraların "üretim" dışı amaçlarla kullanılması piyasa dengesini bozar.

- Mevcut Riskler: Devletten üretim yapmak vaadiyle ucuza alınan OSB arsalarının boş bırakılarak emlak rantına dönüştürülmesi; fabrikaların üretim yerine hammaddeyi istifleyip piyasada suni darlık yaratarak stokçuluk yapması en büyük risklerdir.

- Nasıl Bir Denetim Yapılmalı?: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı müfettişleri ile mülki idare amirlikleri OSB'lerdeki tahsisleri incelemelidir. Amacına uygun üretim yapmayan, arsayı boş tutan veya fabrikayı sadece bir "depo/stok alanı" olarak kullanan firmaların ruhsatları ve tahsisleri iptal edilmelidir. OSB yönetimlerinin şeffaflığı ve harcamaları da mali denetime tabi tutulmalıdır.

Gümrük Giriş-Çıkışlarının Denetimi "Fiyat Terörünün Sınırdaki Kalkanı": Gümrükler, bir ülkenin ekonomik sınır güvenliğidir. İç piyasadaki fiyatları doğrudan etkileyen ithal girdilerin ve ihraç ürünlerinin kontrol noktası burasıdır.

-Mevcut Riskler:Düşük beyan (faturayı düşük göstererek az vergi ödeme) veya yüksek beyan (yurt dışına usulsüz para transferi için faturayı yüksek gösterme), hayali ihracat ve kaçakçılık. Özellikle gıda ve stratejik ürünlerin içeride kıtlık yaratacak şekilde kontrolsüz ihraç edilmesi veya ithal ürünlerin maliyetinin yüksek gösterilerek iç piyasada fahiş fiyatla satılması.

Nasıl Bir Denetim Yapılmalı? Ticaret Bakanlığı Gümrük Muhafaza ekipleri ve Gümrük Müfettişleri; risk analizi yazılımlarını en üst düzeye çıkarmalıdır. Sınırdan giren bir ürünün beyan edilen fiyatı ile dünya piyasasındaki gerçek fiyatı (X-Ray ve dijital veri entegrasyonu ile) saniyeler içinde karşılaştırılmalıdır. İç piyasada "fiyat terörü" estiren ithalatçıların gümrük süreçleri geriye dönük incelenmelidir.

Sonuç ve Ortak Çözüm ise "Entegre Dijital Takip": Bu üç alanın denetimi birbirinden bağımsız yürütülemez. Gümrükten giren ham maddenin, OSB'deki fabrikada işlenip, Serbest Bölge üzerinden ihraç edilmesine kadar olan tüm süreç blokzincir (blockchain) benzeri veya entegre bir dijital takip sistemiyle izlenmelidir. Devlet, "Mal nerede üretildi, kaça mal oldu, nereye depolandı ve kaça satılıyor?" sorusunun cevabını bu üç bölgede tek bir tuşla görebildiği gün, piyasadaki haksız zam yangını da suni fiyat terörü de bıçak gibi kesilecektir. Piyasalarda yaşanan fahiş fiyat artışlarına, stokçuluğa ve haksız kazanç odaklarına karşı devletimizin kararlılıkla yürüttüğü operasyonları takdirle karşılıyoruz. Ancak, sokaktaki yangının sönmesi ve fahiş fiyat terörünün kökten bitirilmesi için denetimlerin sadece market raflarında veya perakende noktalarında kalmaması gerektiği açıktır. Ekonominin can damarlarını oluşturan, devlete ve millete ait imkânların yoğunlaştığı Serbest Bölgeler, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB) ve Gümrük Kapıları didik didik edilmeden, piyasadaki kayıt dışılığın ve haksız kazanç zincirinin kırılması mümkün değildir. Milletin ve devletin ortak ali menfaatleri doğrultusunda, bu üç stratejik alanda acilen şu köklü ve tavizsiz denetimlerin başlatılmasını talep ediyorum:

Serbest Bölgelerin Denetimi "Muafiyetler Haksız Kazanç Kapısı Olmamalıdır": Ülke ihracatını artırmak adına vergi, gümrük ve kambiyo muafiyetleriyle donatılan Serbest Bölgeler, amacına uygun yönetilmediğinde iç piyasaya darbe vuran yapılara dönüşebilmektedir.

-Talebim: Bu bölgelere gümrüksüz giren malların hileli yollarla, paravan şirketler veya yanlış beyanlarla iç piyasaya sızdırılmasının önüne geçilmelidir. Giriş-çıkış yapan tüm malların menşe ve stok kontrolleri dijital sistemlerle anlık eşleştirilmeli; sağlanan muafiyetlerin gerçekten ihracat odaklı kullanılıp kullanılmadığı, kâr transferleri ve vergi boyutları maliye müfettişlerince geriye dönük olarak incelenmelidir.

Organize Sanayi Bölgelerinin (OSB) Denetimi "Rant ve Hammadde Stokçuluğuna Son": Devletin ucuz arsa, altyapı ve vergi kolaylıklarıyla üretime tahsis ettiği OSB'ler, bazı çevreler tarafından üretim dışı emlak rantı veya hammadde istifleme alanı olarak kullanılmaktadır.

-Talebim: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı müfettişleri ile mülki idare amirlikleri, OSB'lerdeki tüm tahsisleri mercek altına almalıdır. Taahhüt ettiği üretimi yapmayan, arsayı boş tutarak spekülasyon yaratan ya da fabrikasını üretime değil, piyasada suni darlık yaratmak amacıyla "hammadde stoklama deposuna" çeviren firmaların ruhsatları ve tahsisleri derhal iptal edilmeli, bu alanlar gerçek üreticiye verilmelidir.

Gümrük Giriş-Çıkışlarının Denetimi "Fiyat Terörüne Sınırdaki Çelik Kalkan": İç piyasadaki maliyetleri ve fiyat dengesini doğrudan etkileyen ithal girdiler ile ihraç ürünlerinin kontrol noktası gümrüklerdir. Sınır kapılarındaki gevşeklik, içerideki fiyat yangınını körüklemektedir.

-Talebim: Gümrüklerdeki düşük beyan (vergi kaçırma) ve yüksek beyan (yurt dışına usulsüz para kaçırma) oyunlarına son verilmelidir. İthal edilen bir ürünün gümrükte beyan edilen fiyatı ile dünya piyasasındaki gerçek fiyatı dijital veri entegrasyonuyla saniyeler içinde karşılaştırılmalıdır. İç piyasada fahiş fiyatla mal satan ithalatçıların gümrük süreçleri geriye dönük taranmalı; içeride kıtlığa ve fiyat artışına neden olacak stratejik ürünlerin kontrolsüz çıkışına geçit verilmemelidir.

KISACASI: "KAYNAĞINDAN RAFA ENTEGRE DİJİTAL TAKİP" : Milletimizin beklentisi, devletimizin tüm bu yapıları tek bir merkezden izleyebileceği "Entegre Dijital Takip Sistemi"ni devreye almasıdır. Gümrükten giren veya OSB'de üretilen bir hammaddenin, Serbest Bölge uğraklı ya da doğrudan iç piyasaya sevk edilmesine kadar olan tüm yolculuğu devletin dijital sistemlerinde anlık görünür olmalıdır. "Mal nerede, kaça mal oldu, nerede depolanıyor ve kaça satılıyor?" sorusunun cevabı tek tuşla alınabildiği an, fırsatçılık alanı tamamen kapanacaktır. Serbest piyasa ekonomisi, devletin denetim hakkından vazgeçmesi anlamına gelmez. Sınırları hukukla, ahlakla ve milletin refahıyla çizilmeyen hiçbir ticari faaliyete göz yumulmamalıdır. Ülkenin zenginliğini ve milletin ekmeğini hedef alan yapıların üzerine gümrüklerden fabrikalara kadar en sert şekilde gidilmesi hususunda;

Gereğini ve takdirlerini devletimizin ilgili tüm bakanlıklarına ve yetkili makamlarına saygılarımla arz ederim.

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

Çevre Ve Tüketici Haklarını Koruma Derneği (ÇETKODER) Genel Başkanı