AKDENİZ KIYI KUMULLARINDA TAHRİBAT
Akdeniz kıyı kumullarında Dr. Yılmaz Bal’ın hava fotoğraflarını işlemesi ve benim de kıyı kumul bitki örtüsünden bahseden işbirliğimiz sonucu bir çok bilimsel makale ürettik. Burada Akdeniz kıyı kumulları ile ilgili çalışmalarımızın hava fotoğrafları ile ilgili çıkardığımız sonuçların bazılarından bahsedeceğiz.
Akdeniz kıyı kumullarında:
20 kıyı kumulu incelenmiş.
En eski kumul fotoğrafı: 1947
En yeni kumul fotoğrafı: 1994
Kumullarda 2 fotoğraf arasındaki süre: 35-45 yıl arasında değişmekte.
En kısa periyodda incelenen kumullar: 35 yıl (Ovagelemiş, Kumluca, Gazipaşa ve Kale)
En uzun periyodda incelenen kumul: 45 yıl (Seyhan delta)
1940’lı yıllarda kumullar, en büyükten en küçüğe : Tabloya bakınız.
1990’lı yıllarda kumullar, en büyükten en küçüğe :
Ovagelemiş (16.817 ha), Seyhan delta (9.697 ha), Ceyhan delta (4.933 ha), Göksu delta (1.800 ha), Serik-Side (1.468,8 ha), Manavgat (1.253,1), Turunçlu (862 ha), Kumluca (297 ha), Samandağ (218,3 ha), Atbükü (208,9 ha), Anamur (203,4 ha), Kemer (191,9 ha), Gölovası (148,1 ha), Gazipaşa (144,1 ha), Eğel (95,8 ha), Akyarlar (44,12 ha), Çavuş (43,7 ha), Alanya (40,93 ha), Kale (24, 8 ha), İskenderun (19,2 ha), Aydıncık (15 ha) ve Limonlu (9,2 ha).
Akdeniz kıyı kumulları (1940 ve 1990’lı yıllarda)
No | Kıyı kumulu | Hava fotoğraf yılları | Fark (yıl) | Eski kumul alan (ha) | Yeni kumul alan (ha) | Fark (ha) | % Fark |
1 | Seyhan D. | 1947-1992 | 45 | 17.976 | 9.697 | - 8.279 | - 46,0 |
2 | Ovagelemiş | 1957-1992 | 35 | 17.033 | 16.817 | - 216 | - 1,3 |
3 | Ceyhan D. | 1948-1992 | 44 | 8.618 | 4.933 | - 3.685 | - 42,8 |
4 | Göksu D. | 1951-1990 | 39 | 2.219 | 1.800 | - 419 | - 18,9 |
5 | Serik-Side | 1951-1994 | 43 | 1.498,2 | 1.468,8 | - 29,4 | - 2,0 |
6 | Kumluca | 1957-1992 | 35 | 1.494 | 297 | - 1.197 | - 80,2 |
7 | Manavgat | 1951-1993 | 42 | 1.318 | 1.253,1 | - 64,9 | - 4,9 |
8 | Turunçlu | 1949-1992 | 43 | 863,3 | 862 | - 1,3 | - 0,2 |
9 | Alanya | 1951-1994 | 43 | 411,3 | 40,93 | - 370,37 | - 9,9 |
10 | Akyarlar | 1951-1994 | 43 | 337,1 | 44,12 | - 292,98 | - 13,0 |
11 | Anamur | 1951-1992 | 41 | 310,7 | 203,4 | -107,3 | - 34,5 |
10 | Samandağ | 1948-1990 | 42 | 218,8 | 218,3 | - 0,5 | - 0,2 |
11 | Atbükü | 1951-1992 | 41 | 210,2 | 208,9 | - 1,3 | - 0,6 |
12 | Kemer | 1957-1994 | 37 | 192,8 | 191,9 | - 0,9 | - 0,5 |
13 | Gölovası | 1948-1991 | 43 | 150,3 | 148,1 | - 2,2 | - 1,5 |
14 | Gazipaşa | 1957-1992 | 35 | 145,5 | 144,1 | - 1,4 | - 1,0 |
15 | Kale | 1957-1992 | 35 | 102,3 | 24,8 | - 77,5 | - 75,8 |
16 | Eğel | 1951-1993 | 42 | 96,9 | 95,8 | - 1,1 | - 1,1 |
17 | Çavuş | 1957-1993 | 36 | 43,1 | 43,7 | + 0,6 | + 1,4 |
18 | İskenderun | 1949-1992 | 43 | 21,3 | 19,2 | - 2,1 | - 9,9 |
19 | Aydıncık | 1948-1991 | 43 | 15,4 | 15 | - 0,4 | - 2,6 |
20 | Limonlu | 1949-1992 | 43 | 10,3 | 9,2 | - 1,1 | - 10,7 |
1947-1994 | 35-45 | 53.285,5 | 38.535,3 | -8.279- +0,6 | -80,2- +1,4 |
Kıyı kumullarında hektar olarak kayıplar (Çoktan aza doğru):
Seyhan delta (8.279 ha), Ceyhan delta (3.685 ha), Kumluca (1.197 ha), Göksu delta (419 ha), Alanya (370,37 ha), Akyarlar (292,98 ha), Ovagelemiş (216 ha), Anqamur (107,3 ha), Kale (77,5 ha), Manavgat (64,9 ha), Serik-Side (29,4 ha), Gçlovası (2,2 ha), İskenderun (2,1 ha), Gazipaşa (1,4 ha), Turunçlu ve Atbükü ( 1,3 ha), Eğel ve Limonlu (1,1 ha), Kemer (0,9 ha), Samandağ (0,5 ha) ve Aydıncık (0,4 ha).
Kıyı kumullarında % olarak kayıplar (Çoktan aza doğru): Kumluca % - 80,2, Kale % - 75,8, Seyhan delta % - 46,0, Ceyhan delta % 42,8, Anamur % - 34,5, Göksu delta % - 18,9, Akyarlar % - 13,0, Limonlu % - 10,7, Alanya % - 9,9, İskenderun % - 9,9, Manavgat % - 4,9, Aydıncık % - 2,6, Serik-Side % - 2,0, Gölovası % - 1,5, Ovagelemiş % - 1,3, Eğel % - 1,1, Gazipaşa % - 1,0, Atbükü % - 0,6, Kemer % - 0,5, Turunçlu ve Samandağ % - 0,2.
Kıyı kumul alanının büyüdüğü tek kumul:
Çavuş % + 1,4.
1940’lı yıllarda Akdeniz kumulları toplam alanı:
Topraksu ve Orman Bakanlığının 1940’lar için verdiği “Türkiye’de 36.600 ha kıyı kumulu vardır” verisi, sahadaki ölçümlerle örtüşmedi. Sadece Akdeniz kıyı kumulları 53.285 ha olarak ölçüldü.
1990’lı yıllarda Akdeniz kumulları toplam alanı;
Geçen 35-45 yıl içinde Akdeniz kıyı kumulları alanı 53.285 ha’dan 38.535,5 ha’a düşmüştür.
1940’lı ve 1990’lı yıllar Akdeniz kumulları farkı:
14.750,2 ha (% 72,3) kıyı kumulu yok edilmiş. Akdeniz kıyı kumullarını Prof. Géhu ile 1987-1988 yıllarında araştırmalar sonucu bulduğumuz bitki topluluklarından hangilerinin varlığını devam ettirip hangilerinin kaybolduğunun tespit edilmesi gerekli. Sadece Seyhan deltasında kıyı kumul alan kaybı 8.279 ha (% 46,0) dır. Ceyhan deltasında ise 3.685 ha (% 42,8) kıyı kumul alan kaybı olmuştur.
2026 yılında Akdeniz kıyı kumulları
1990-1994 yıllarından bu yana geçen 32 yılda tahribat daha da arttı. Doğal bitki örtüsü artık yalnızca çok büyük birkaç kumulun birkaç küçük alanında yaşam mücadelesi veriyor. Akdeniz kıyı kumulları sessizce yok oluyor.
2026 yılındayız ve incelediğimiz en yeni hava fotoğrafından sonra 29 yıl geçmiş. Bu sürede kıyı kumullarındaki tahribat derecesi çok arttığı için ne kadar doğal kıyı kumul alanının kaldığı konusunda sağlıklı bir tahmin yapmak zor. Bu kayıplar yalnızca rakam değil; her hektar, yok olan bir ekosistem ve kaybolan biyolojik çeşitliliktir.Bugün Akdeniz kıyı kumullarında doğal bitki örtüsü, yalnızca birkaç küçük alanda yaşam mücadelesi veriyor. Tahribatın boyutu, Prof. Géhu ile 1987 ve 1988’de K.B. Anadolu, Akdeniz ve Kuzey Kıbrıs kıyılarında bulduğumuz bitki toplulukları ve bitki türlerinin hala bu kıyılarda olup olmadığının kontrolü ile de yapılabilir.
Köşe Yazarları
