haberanaliz
Prof.Dr.Turhan USLU

Prof.Dr.Turhan USLU

Mail: turhanuslu@gmail.com

KUMULLARDA KIYI EROZYONU VE TORTUL BİRİKİMİ

1997 yılında yayımladığımız çalışmada, 1951-1957 ile 1992-1994 yılları arasında çekilmiş hava fotoğrafları kullanılmıştır. Bu fotoğraflar arasındaki yaklaşık 35-45 yıllık değişim süreci Yılmaz Bal tarafından değerlendirilmiş; 22 kıyı kumulunda kıyı erozyonu ve kıyısal birikim miktarları ölçülmüştür. Kıyı kumulları Suriye sınırından yani doğudan batıya doğru verilmiştir.

                                        KUMULLAR

                  KIYI DİNAMİĞİ

                                    Kıyı erozyonu

Tortul birikimi

   ha

     m

ha

Samandağ

0,2

9,91

0,17

İskenderun

0,02

6,82

-

Turunçlu

0,3

6,73

0,18

Gölovası

0,04

7,3

-

Ceyhan deltası

3685

33,51

165,63

Seyhan deltası

77,6

23,7

-

Limonlu

0,1

3,25

önemsiz

Göksu deltası

35,3

21,31

26,6

Aydıncık

önemsiz

önemsiz

önemsiz

Anamur

85,08

46,7

17,9

Gazipaşa

0,07

11,72

0,03

Alanya

0,16

7,3

0,1

Manavgat

0,3

5,73

0,09

Side

0,5

3,27

0,17

Akyarlar

0,3

2,77

0,01

Göynük

0,07

2,13

0,04

Eğel

0,08

0,47

-

Atbükü

0,2

0,63

0,1

Çavuş limanı

0,2

0,79

-

Kumluca

12,2

3,98

-

Demre

5,4

2,11

-

Gelemiş

2,3

3,51

3,1

Kıyı erozyonunun alan olarak (ha) en fazla olduğu kumullar:

Ceyhan deltası (3685 ha), Anamur (85,08 ha), Seyhan deltası (77,6 ha). Göksu deltası (35,3 ha), Kumluca (12,2 ha), Demre (5,4 ha), Gelemiş (2,3 ha), Side (0,5 ha), Turunçlu (0,3 ha), Manavgat (0,3 ha), Akyarlar (0,3 ha), Samandağ (0,2 ha), Atbükü (0,2 ha), Çavuş limanı (0,2 ha), Alanya (0,16 ha), Limonlu (0,1 ha), Eğel (0,08 ha) Gazipaşa (0,07 ha), Göynük (0,07 ha), Gölovası (0,04 ha), İskenderun (0,02 ha), Aydıncık (önemsiz).

Alan bakımından deniz erozyonundan en fazla etkilenen kumul Ceyhan Deltası'dır. 1948-1992 yılları arasında 3.685 hektarlık alan deniz tarafından aşındırılmıştır.

Kıyı erozyonunun mesafe olarak (m) en fazla olduğu kumullar:

Anamur (46,7 m), Ceyhan deltası (33,51 m), Seyhan deltası (23,7 m), Göksu deltası (21,31 m), Gazipaşa (11,72 m), Samandağ (9,91 m), Gölovası (7,3 m), Alanya (7,3 m), İskenderun (6,82 m), Turunçlu (6,73 m), Manavgat (5,73 m), Kumluca (3,98 m), Gelemiş (3,51 m), Side (3,27 m), Limonlu (3,25 m), Akyarlar (2,77 m), Göynük (2,13 m), Demre (2,11 m), Çavuş limanı (0,79 m), Atbükü (0,63 m), Eğel (0,47 m), Aydıncık (önemsiz).

Uzunluk bakımından en fazla kıyı aşınımı Anamur'da gerçekleşmiştir. 1951-1992 yılları arasında kıyı çizgisi yaklaşık 46,7 metre gerilemiştir.

Anamur'da Dragon Çayı üzerinde Alaköprü Barajı inşaatı için özellikle Anemurium harabeleri önündeki Anamur kumulundan alınan çakıl ve kumların büyük etkisi ile deniz Anemurium harabelerine 46,70 m yaklaşmıştır.

1970 yılında inşaatı başlayan İskenderun Demir Çelik fabrikasının kumları, tabloda Turunçlu olarak verilen bölgedeki Dörtyol Yeniköy sahilinden çekildiği bize söylenmiştir. Burada 1990 hava fotoğraflarında 6,73 m kıyı erozyonu ölçüldü.

Tortul birikiminin alan olarak (ha) en fazla olduğu kumullar:

Ceyhan deltası (165,63 ha), Göksu deltası (26,6 ha), Anamur (17,9 ha), Gelemiş (3,1 ha), Turunçlu (0,18 ha), Samandağ (0,17 ha), Side (0,17 ha), Alanya (0,1 ha), Atbükü (0,1 ha), Manavgat (0,09 ha), Göynük (0,04 ha), Gazipaşa (0,03 ha), Akyarlar (0,01 ha), Limonlu (önemsiz), Aydıncık (önemsiz), İskenderun, Gölovası, Seyhan deltası, Eğel, Çavuş limanı, Kumluca ve Demre (yok).

Kıyısal birikimin en fazla görüldüğü alan da Ceyhan Deltası'dır. 1948-1992 yılları arasında 165,63 hektarlık deniz alanı kara haline dönüşmüştür.

Alan bakımından en büyük erozyon Ceyhan Deltası'nda 3685 ha ile görülüyor. Mesafe bakımından en büyük kıyı gerilemesi ise Anamur'da 46,7 m ile görülüyor. Ceyhan Deltası'nda çok büyük bir alan kaybı görülmesine rağmen, kıyı çizgisindeki en büyük gerileme Anamur'da ölçülmüştür. Bunun nedeni baraj yapımı sırasında Anamur kumulundan aşırı kum çekilmesidir.

Bu araştırma, Türkiye kıyı kumullarının doğal süreçlerin yanı sıra insan faaliyetlerinden de önemli ölçüde etkilendiğini ortaya koymaktadır. Özellikle barajlar, tortul taşınımındaki değişiklikler, kum alımları ve plansız kıyı kullanımları bazı kumullarda ciddi kıyı erozyonlarına yol açmıştır. Bu nedenle kıyı kumullarının korunması, yalnızca biyolojik çeşitliliğin değil, aynı zamanda kıyıların geleceğinin korunması açısından da ulusal bir öncelik olarak ele alınmalıdır. Barajlar ve bentlerin yapımı kıyı kumullarına gelen tortulları azaltmıştır. Aşırı kum alımları da kıyı erozyonunun artmasına yol açmıştır. Son 35-45 yıllık dönemde kıyı kumulları üzerindeki insan etkileri büyük ölçüde artmıştır. Nüfus artışının ve turistik faaliyetlerin hızla çoğalması nedeniyle özellikle Akdeniz kıyılarındaki arazi rant değerleri yükselmiş, bunun sonucunda kıyı kumulları tarım alanlarına, seralara, bahçelere, binalara, konutlara, turistik tesislere ve yollara dönüştürülmüştür.