KUMUL AĞAÇLANDIRMALARINDA KULLANILAN TÜRLER

Kıyı kumul ağaçlandırmaları ile Türkiye’deki kıyı kumul yaşam ortamlarının önemli bir kısmının biyolojik çeşitliliği yok edilmiştir. Bu nedenle Türkiye kıyı kumullarının ağaçlandırılması konusunda bir seri yazı yazacağız.  Bu yazılarımızda ağaçlandırmalarda kullanılan bitki türleri, ağaçlandırılan alanlar, kumul ağaçlandırmalarının bir botanikçi gözüyle eleştirisi gibi konuları işleyeceğiz.

Kumul ağaçlandırmaları yapan kuruluşlar;

4 kuruluşun ağaçlandırma yaptığını görüyoruz.

 Orman Bakanlığı : Ağaçlandırmaların büyük çoğunluğunu yapmıştır. 7 ilde kumul ağaçlandırması yapmıştır. Adana (Ağyatan, Akyatan, Karataş), Mersin (Ortakumluk), Antalya (Kadriye-Belek, Kaş-Patara, Konyaaltı, Kumköy, Lara-Kemerağzı, Mavikent, Ovagelemiş, Side-Sorgun, Yeniceköy), Muğla (Kale, Kumluova, Ovagelemiş), İstanbul (Ağva, Durusu), Sinop (Sarıkum)’ta  yapılmıştır.
Topraksu : Çarşamba ve Terme (Samsun) de 2002-2004 arasında kumul ağaçlandırmaları yapılmıştır.
Kaymakamlık : Alaçam (Samsun) da 230 dönüm ağaçlandırma yapılmıştır.
Fransız Compagnie des eaux de Constantinople (Dersaadet su şirketi) : 1885-1887 arası Durusu’da (İstanbul) hektar bilgisi resmi kayıtlarda olmamakla beraber tahmini 0,8 ha ağaçlandırma yapılmıştır. O tarihlerde İstanbul’un önemli su kaynağı olan Terkos gölünü kıyı kumullarından korumak için ağaçlandırma gereğini duymuşlar.
Bazı kuruluşlar da küçük çaplı ağaçlandırmalar yapmıştır; ancak resmi kayıt bulunmamakta.

Kumul ağaçlandırmalarında kullanılan türler

Kumul ağaçlandırmalarında 61 ağaç, çalı ve otsu bitki türü kullanılmıştır. Bunların içinde 43 bitki türü yerel ve 18 bitki türü egzotik (Türkiye’de doğal olarak bulunmayan) tir.

Bu 61 tür dışında, tür adı verilmeyen 5 bitki cinsi de kullanılmış. Alnus (Kızılağaç), Atriplex (Unluca), Fraxinus (Dişbudak), Quercus (Meşe) ve Salix (Söğüt).

Ağaç türleri olarak; 22 yerel ve 7 egzotik ağaç türü kullanılmıştır. En yaygın kullanılan türler; Fıstık çamı yerel türü ile egzotik Okaliptüs türleridir.

Çalı türleri olarak; 13 yerel ve 4 egzotik çalı türü kullanılmıştır.   En yaygın kullanılan türler; egzotik çalı olarak Acacia cyanophylla (Kıbrıs akasyası) olmuştur.

Otsu türler olarak; 6 yerel tür ve 7 egzotik otsu tür kullanılmıştır.

AĞAÇLANDIRMALARDA KULLANILAN BİTKİ TÜRLERİ:

Listede bitki türlerinin bilimsel adı yani Latince adları kullanılmış ve parantez içinde de Türkçe adları verilmiştir.

AĞAÇLAR
Acer negundo (Dişbudak yapraklı karaağaç, İsfendan)

Lİquidambar orientalis  (Sığla, Günlük ağacı)
ARECACEAE

Washingtonia filifera (Kalın vaşingtonya)
CASUARINACEAE

Casuarina equisetifolia (Demirağacı)
CUPRESSACEAE

Cupressus sempervirens (Servi)
ELAEAGNACEAE

Elaeagnus angustifolia (İğde)
Hippophae rhamnoides (Yalancı iğde, Yabani iğde)
FABACEAE

Ceratonia siliqua (Keçiboynuzu)
Gleditsia triacanthos (Glediçya)
Robinia pseudoacacia (Yalancı akasya)
FAGACEAE

Quercus ilex (Pırnal meşesi)
LYTHRACEAE

Punİca granatum (Nar)
MORACEAE

Ficus carica (İncir)
Morus nigra (Kara dut)
PINACEAE

Pinus brutia (Kızılçam)
Pinus halepensis (Halep çamı)
Pinus nigra (Karaçam)
Pinus pinaster (Sahil çamı)
Pinus pinea (Fıstık çamı)
PLATANACEAE

Platanus orientalis (Çınar)
SALICACEAE

Populus alba (Ak kavak)
Populus nigra (Kara kavak)
EGZOTİK AĞAÇLAR

ELAEAGNACEAE

Elaeagnus orientalis (Sultan iğdesi)
MORACEAE

Ficus nitida (Sokak benjamini)
MYRTACEAE

Eucalyptus camaldulensis  (Ökaliptus, Sıtma ağacı)
Eucalyptus grandis (Ulu ökaliptus)
Eucalyptus rostrata (Kırmızı ökaliptus)
PINACEAE

Pinus maritima (Sahil çamı)
ROSACEAE

Prunus amygdalus  (= Prunus dulcis) (Badem)

ÇALILAR
Pistacia lentiscus (Sakız ağacı)
Pistacia terebinthus subsp. terebinthus (Menengiç)
APOCYNACEAE

Nerİum oleander (Zakkum)
ERICACEAE

Arbutus andrachne (Sandal ağacı)
FABACEAE

Cytisus scoparius (Kuşçubuğu)
Genista tinctoria (Boyacı katırtırnağı)
Spartium junceum (Katırtırnağı)
Ulex europaeus (Dikenli katırtırnağı)
LAMIACEAE

Rosmarinus officinalis (Biberiye)
Vİtex agnus-castus (Hayıt)
MYRTACEAE

Myrtus communis (Mersin)
ROSACEAE

Rubus sanctus (Böğürtlen)
TAMARICACEAE

Tamarix smyrnensis (Ilgın)
EGZOTİK ÇALILAR

ERICACEAE

Erica tetralix (Süpürge çalısı)
FABACEAE

Acacia cyanophylla (Kıbrıs akasyası)
Acacia horrida (Büyük dikenli akasya)
MYRICACEAE

Myrica gale (Bataklık mersini)
OTSU BİTKİLER

BRASSICACEAE

Alyssum stribny (Mercimek, Mendebur otu)
Isatis arenaria (Kelebek otu)
FABACEAE

Medicago marina (Sahil yoncası)
JUNCACEAE

Juncus acutus (Kofa)
POACEAE

Ammophila arenaria (Kum çavdarı, Sahilotu)
Arundo donax (Kargı)
Elymus farctus (Cicora)
Imperata cylindrica (Çardakotu)
EGZOTIK OTSU BİTKİLER

FABACEAE

Lathyrus japonica (Sahil bezelyesi)
Lupinus littoralis (Sahil acı baklası)
POACEAE

Ammophylla brevigulata (American sahilotu)
Elymus arenarius (Leymus arenarius) (Mavi saz)
Erianthus ravennae  (= Saccharum ravennae) (Ravenna otu)
Hordeum arenarium (= Leymus arenarius) (Sarı tuz çavdarı)
Triticum junceum (= Thinopyrum junceum) (Cicora)
Türkiye kıyı kumul yaşam ortamının (ekosistem) büyük bir bölümü ağaçlandırılarak biyolojik çeşitliliği yok edilmiştir. Kullanılan türler gölge yapmaları, kökleri ile çok su tüketmeleri (Okaliptüs ve Kıbrıs akasyası vb.) vb. nedenlerle kıyı kumullarının biyolojik çeşitliliğini yok etmiştir. Bu alanlarda geçmişte hangi bitki türleri, bitki toplulukları ve fauna vardı hiç bir zaman bilemeyeceğiz. Bu ağaçlandırmalarda üniversitelerdeki bitki ekolog ve bitki sosyologlarının bilgisine başvurulmamıştır.

Türkiye florasını iyi bilmeden yapılan kıyı kumul ağaçlandırmalarında Türkiye’de doğal olarak bulunmayan bir çok bitki türü kullanılmıştır.

Ağaçlandırmalarda kumulda doğal olarak bulunan türler göz ardı edilmiştir. 61 bitki tür içinde kumul gerisinde rastlanan 6 maki çalı türü ile sadece 5 kıyı kumul bitkisi olan otsu türler kullanılmıştır. Kullanılan bu bitkilerin ne yaygıniıkta kullanıldığı konusunda da resmi bir kayıt bulunmamaktadır.