KUMULLAR VE KORUMA STATÜLERİ

Türkiye’de Koruma statüleri 3 bakanlık arasında paylaşılmıştır.

Orman Bakanlığı: Millî parklar, Tabiat parkları, Tabiat koruma alanları, Tabiat anıtları, Yaban hayatı geliştirme sahaları, Yaban Hayatı koruma Alanı, Sulak alanlar (Ramsar alanları dahil) ve Muhafaza Ormanları ve Gen Koruma Alanları.

Çevre Bakanlığt: Özel Çevre Koruma Bölgeleri (ÖÇKB), Doğal Sit Alanları ( Kesin Korunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alanları, Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanları) ve

Bu kadar çok koruma statüsünün olması, 3 bakanlığın bu korumaları paylaşması, yasal statülerin alanda koruma tedbirleri ile desteklenmemesi sonucu koruma, amacına ulaşılamamıştır.

3 Bakanlığın sorumlu olduğu 21 koruma statüsünden 16’sı kıyı kumulları için de tesis dilmiştir. Ancak bu kadar koruma statüsü olan kıyı kumullarında hemen hiç bir fiziki koruma olmadığı gibi Patara, Demre gibi kıyı kumulları turizme tahsis edilmiştir. Ramsar gibi Unesco Dünya Mirası gibi koruma statülerinin de kumullara hiç bir yararı olmamıştır.

Türkiye’deki tüm kumul alanlarını, listeler çok uzayacağı için tabloya almadık. Akdeniz kıyılarından 14, Ege kıyılarından  11, Marmara kıyılarından 1 ve Karadeniz kıyılarından 8  ve toplam 34 kıyı kumulunda koruma statüleri ve hangi yılda tesis edildikleri ile bu kumullarda yapılan büyük tahribat çeşidini çıkardık.

6 statüye sahip kumul: B. Menderes deltası kumulları.

5 statüye sahip kumullar: Akyatan, Gökçeada ve Bozcaada’da.    4 statüye sahip kumullar: Belek, Hisarlık (Truva), Patara ve Yumurtalık.

Koruma statüsü tesis edilmemiş kumullar: Burhaniye, Çoruk, Çamoba ve Sütlükuyu. 

Türkiye Kıyı Kumul Ekosistemleri ve Koruma Statüleri

AKDENİZ

EGE

MARMARA

KARADENİZ

YHGS : Yaban Hayatı Geliştirme Sahası

YHKA: Yaban Hayatı Koruma Alanı

DKYA: Deniz Kaplumbağası Yuvalama Alanı

KTKGB: Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi

Kıyı kumulları Biyoçeşitliliği

Floristik çeşitlilik: Tüm Türkiye kıyı kumul türleri listesi henüz hazırlanmasa da 1.000 türün üzerinde bitki türü var ve bunun 24 türü endemik yani dünyada sadece Türkiye kıyı kumullarında olan türler.

Vejetasyon çeşitliliği: Bitki toplulukları olarak K.B. Anadolu, Akdeniz ve K: Kıbrıs’ta kıyılarda 7 ekosistem incelendi. 18 bitki sınıfı, 22 bitki ordosu, 25 alyans ve 9 alt alyansa ait 69 bitki birliği (Plant association), 37 alt bitki birliği, 12 grupman, 1 form, 1 roselier bulundu. Kumullarda 37 endemik bitki birliği  bulundu. Birlik ve alt bitki topluluklarının sayısı 120.

1. B. Anadolu, Akdeniz ve K. Kıbrıs kıyıları biyoçeşitliliğinin bitki tarafı

Kumullarda tesis edilen koruma statüleri için eleştiriler :

1. Çıkardığımız tablodan görüleceğ gibi kumullar için tesis edilen asgari 16 koruma statüsü, bakanlıklar tarafından hangi bilimsel verilere göre tesis etmiştir? Bu statüleri tesis edenler kıyı kumulları için statülerin yeterli olacağını mı düşünmüştür?
2. Bu kadar statüler verenler kıyı kumullarını nasıl turizme, otellere, golf sahalarına vb. tahsis etmişlerdir?
3. Tesis edilen koruma statüleri sadece bu halleri ile kıyı kumullarını korumaya yeterli mi görülmüştür? Bu statülerin yeterli olup olmadıkları sahalarda konrol edilmiş midir?
4. Koruma statüleri ile birlikte ek koruma örneğin fiziki tedbirler (tel örgü vb.) ve koruma personeli düşünülmüş müdür?
5. Koruma statüleri verilen kıyı kumulları için sahada mevcut personele neleri koruyacağı konusunda eğitimler verilmiş midir?
6. Kıyı kumulu korumalarının örneğin her 5 veya 10 yılda bir kontrolünün yapılması gerektiği biliniyor mu? Kabaca K.B. Anadolu ve Akdeniz kıyı kumullarının bitki türlerini ve bitki topluluklarının envanterinin bilindiği ve kontrollerin buna göre yapılması gerektiği biliniyor mu?
7. Kıyı kumullarının korunmasında; hangi kumulların korunması, korunacak kumullarda hangi bölgelerinin öncelikle korunması gerektiği, kumullarda hangi bitki toplulukları ve hangi bitki türleri, hangi endemik bitki toplulukları veya endemik bitki türleri nedeniyle korunmaya layık oldukları konusunda statü koyanların bir bilgisi var mıdır?
8. Korumada izlenecek yol aşağıdaki gibi olmalı idi:

• Yapılabiliyorsa tüm kumulun biyoçeşitliliğinin yani tüm bitki türleri ve bitki bitki topluluklarının korunması olmalı idi.
• Bunun mümkün olmadığı durumlarda kumulun bitki topluluklarının korunması öncelikli olmalı idi.
• Yukarıdaki koruma tedbirleri alınmıyorsa öncelikli olarak 24 endemik bitki türü ve 37 endemik bitki topluluğunun korunması gerekirdi.

Bu bilgilerden mahrum bakanlık yetkilileri yıllarca korunması gereken bu biyoçeşitlilik yerine kıyı kumullarındaki  1.000 türden biri olma özelliğinden başka bir özelliği olmayan “kum zambakları” için statüler getirmiş ve projeler desteklemiş, sivil toplum kuruluşları ise kum zambakları festivalleri düzenlemiştir.

1. Koruma statüleri tesis edilirken Türkiye’de kumullar üzerine onlarca yıl çalışmış uzmanların görüşleri alınmamıştır.
2. 3 bakanlık ilgilileri bugüne kadar kıyı kumulları ve biyoçeşitliliklerinin giderek yok olduğundan haberdar değildir.

Sonuç

Türkiye kıyı kumulları, hem biyolojik çeşitliliği hem de kültürel değerleriyle dünyanın önemli ekosistemlerinden biri idi. Ancak bu alanlar, farklı bakanlıkların parçalı sorumlulukları altında çok sayıda koruma statüsüyle tanımlanmış olmasına rağmen sahada gerçek bir koruma sağlanamamış ve yok olmuşlardır. Türkiye bu saatten sonra daha etkili koruma tedbirlerine ve kıyı kumullarının restorasyonuna başlamalıdır.