GAZETECİ YAZAR MUSTAFA GÖKTAŞ YAZDI: TEMİZ TOPLUM SÜRECİNDE KAMU İHALELERİ MESELESİ ÜZERİNE…

Kamu ihaleleri meselesi: Düşük yolsuzluk oranına sahip ülkelerde e-ihale (electronic procurement) ve açık veri (open data) platformları, kamu kaynaklarının harcanmasında bireylerin dürüstlüğüne güvenmek yerine, usulsüzlüğü teknolojik olarak imkansız veya çok riskli hale getiren sistemler üzerine kuruludur. İhalelerde rüşvet, kayırmacılık (torpil) ve haksız kazanç gibi durumlar bu dijital mimari sayesinde pratikte şu yöntemlerle engellenir:

1. İhale Süreçlerinin Tamamen Dijitalleşmesi ve "Kör Eşleşme"

İnsan Tematısının En Aza İndirilmesi: Geleneksel ihale süreçlerinde en büyük risk, teklif zarflarının fiziki olarak alınması ve komisyon üyeleriyle doğrudan temas kurulmasıdır. E-ihale sistemlerinde tüm teklifler şifrelenmiş dijital ortamda toplanır.

Zaman Kilidi ve Açılma Güvenliği: Teklifler, ihale için belirlenen son başvuru tarihine ve saatine kadar hiç kimse (bakanlar veya bürokratlar dahil) tarafından görülemez. Sistem, belirlenen saatten önce şifrelerin çözülmesine izin vermez. Bu durum, içeriden bilgi sızdırılmasını ("tiyatro ihale" yapılmasını) engeller.

2. Algoritmik ve Şeffaf Değerlendirme Kriterleri

Otomatik Puanlama: İhaleyi kazanan tarafın belirlenmesi, insan inisiyatifine bırakılmaz. Fiyat, teslimat süresi, teknik yeterlilik gibi önceden ilan edilen kriterler sistemdeki algoritmalar tarafından otomatik olarak puanlanır.

Gerekçelendirilmiş Elenme: Bir şirketin teklifi reddedildiğinde, sistem neden elendiğini otomatik ve somut verilerle raporlamak zorundadır. Keyfi bahanelerle belirli firmaların listeden çıkarılmasının önüne geçilir.

3. Gerçek Zamanlı Açık Veri ve Toplumsal Denetim (Crowdsourced Oversight)

Merkezi Veri Havuzları: İhale duyuruları, şartnameler, kazanan şirketler, teklif tutarları ve sonradan yapılan sözleşme değişiklikleri anında merkezi açık veri portalında yayımlanır.

Sivil Toplum ve Gazetecilik Denetimi: Veriler açık olduğu için sadece devlet denetçileri değil; sivil toplum kuruluşları, bağımsız gazeteciler ve rakip firmalar da verileri indirebilir. Örneğin, bir şirketin sürekli olarak piyasa fiyatının çok üzerinde ihaleler aldığını veya aynı adrese kayıtlı farklı şirketlerin sürekli birbirine rakip gösterildiğini yapay zekâ tabanlı veri analitiği ile anında tespit etmek mümkündür.

4. "Beneficial Ownership" (Gerici/Nihai Faydalanıcı) Şeffaflığı

Gizli Ortaklıkların İfşası: Yolsuzluğun en yaygın yollarından biri, ihaleyi alan kağıt üstündeki şirketin gizlice siyasilere veya bürokratların yakınlarına ait olmasıdır. Düşük yolsuzluklu ülkelerdeki e-ihale sistemleri, ihaleye giren tüzel kişiliğin arkasındaki gerçek nihai sahiplerin (beneficial owners) beyan edilmesini zorunlu kılar. Kayıtlar tapu, vergi ve ticaret sicil sistemleriyle anlık entegre edilerek çapraz kontrolden geçirilir.

E-ihale ve açık veri sistemleri; kamunun parası harcanırken "gözetmen gözetmeni denetler" mantığıyla çalışır. Süreç tamamen şeffaf, dijital ve izlenebilir olduğundan, usulsüzlük yapmak isteyenlerin yakalanma riski çok yükselir ve bu tür girişimler daha baştan caydırılmış olur.

Düşük yolsuzluk endeksine sahip ülkelerde ihbarcı koruma (whistleblower protection) yasaları, e-ihale ve dijital şeffaflık sistemlerinin arkasındaki en kritik insan güvencesidir. En gelişmiş dijital altyapı bile sistemin içindeki bir çalışanın gördüğü bir hileyi (örneğin: şartnamenin belirli bir firmaya göre özel olarak yazılması veya dijital sistemin arkasından yapılan gizli pazarlıklar) bildirmesinden korkmayacağı bir ortam yoksa eksik kalır.

Bu iki mekanizma birbirini mükemmel bir şekilde tamamlar. Etkili ihbarcı koruma yasalarının temel unsurları ve e-ihale sistemleriyle olan tamamlayıcı ilişkisi şu başlıklar altında incelenebilir:

1. Etkili İhbarcı Koruma Yasalarının Temel Unsurları

Geniş Kapsamlı Kişisel Güvence (İçeriden Bilgi Sızdıranlar): Sadece resmi kamu görevlilerini değil; özel sektör çalışanlarını, danışmanları, yüklenici firmaların personelini, hatta eski çalışanları ve stajyerleri bile kapsar. Yolsuzluğu en başta görenler genellikle sistemin içindeki bu kişilerdir.

Mutlak Gizlilik ve Kimlik Koruması: İhbarcının kimliği, soruşturmanın selameti ve kişinin güvenliği için kesin bir gizlilikle korunur. Kimliğin hukuki zorunluluklar dışında ifşa edilmesi ağır cezai yaptırımlara bağlanmıştır.

İş Güvencesi ve Misilleme Yasağı (Retaliation Ban): İhbarcıya yönelik işten çıkarma, sürgün etme, maaş kesintisi, mobbing veya performans notunu düşürme gibi her türlü misilleme yasal olarak yasaklanmıştır. İşveren, çalışanı işten çıkardığını iddia etse bile, ispat yükü işverene yüklenir (yani işveren, işten çıkarmanın ihbardan bağımsız olduğunu kanıtlamak zorundadır).

Güvenli ve Çok Katmanlı Bildirim Kanalları: İhbarcıların sadece kurum içindeki amirlerine değil; doğrudan bağımsız denetim kurumlarına, savcılıklara veya kamu denetçiliği kurumlarına güvenli dijital kanallar (şifreli hatlar, anonim ihbar platformları) üzerinden ulaşabilmesi sağlanır.

2. İhbarcı Koruması ile E-İhale Sistemleri Birbirini Nasıl Tamamlar?

E-ihale sistemleri matematiksel ve dijital bir iskelet sunarken, ihbarcı koruması bu iskelete "vicdanı ve insan gözünü" ekler. İki sistem şu alanlarda birbirini kusursuz şekilde destekler:

Dijital e-ihale sistemleri ve açık veriler, yolsuzluğun izini sürmekte harika birer araçtır; ancak hırsızlığın veya usulsüzlüğün profesyonelce gizlendiği durumlarda dışarıdan bakarak bunu yakalamak her zaman mümkün olmayabilir. İhbarcı koruma yasaları, sistemin içindeki dürüst insanların korkusuzca "Burada bir şeyler yanlış dönüyor" diyebilmesini sağlar. Dijital şeffaflık ile yasal ihbar güvencesi birleştiğinde, yolsuzluk yapmak isteyenler için risk maksimuma çıkar ve sistem kendi kendini temizleyen bir bağışıklık kazanır.

YİNE, Düşük yolsuzluk oranına ve yüksek şeffaflık standartlarına sahip ülkelerde, geleneksel denetim yöntemleri (müfettişlerin binlerce sayfalık ihale dosyasını tek tek incelemesi) yerini büyük veri analitiği (big data analytics) ve yapay zeka (AI) tabanlı otomatik gözetim sistemlerine bırakmıştır.

Milyonlarca kamu harcaması, ihale kaydı ve tedarikçi verisi anlık olarak işlenerek insan gözünün kaçırabileceği ya da fark edemeyeceği karmaşık yolsuzluk ağları bu teknolojiler sayesinde tespit edilir. Yapay zekâ ve büyük verinin kamu ihale denetimlerinde pratik olarak nasıl kullanıldığı şu başlıklar altında incelenebilir:

1. Kırmızı Bayrak (Red Flag) Algoritmaları ve Anomali Tespiti

Yapay zeka sistemleri, ihale verilerini sürekli tarayarak olağan dışı kalıpları veya şüpheli hareketleri ("kırmızı bayrakları") otomatik olarak tespit eder:

Ortak Adres ve İletişim Ağları: Kağıt üzerinde birbirine rakip gibi görünen farklı şirketlerin teklif verdiği ihalelerde, yapay zeka bu firmaların aynı IP adresini, aynı muhasebeciyi, aynı telefon numarasını veya aynı tescilli adresi kullandığını anında yakalar. Bu durum, "danışıklı dövüş" (tekliflerin danışıklı olarak ortak belirlenmesi) şüphesini doğurur.

Fiyat Anormallikleri: Piyasa ortalamasının çok altında veya üstünde verilen teklifler, ya da sürekli olarak rakiplerinin çok az farkla altında kalarak ihaleyi kazanan döngüsel modeller algoritma tarafından taranır.

2. İhale Parçalama (Splitting) Tespiti

Kamu ihale kanunlarında, belirli bir tutarın üzerindeki alımlar sıkı ve zorunlu ihale prosedürlerine (açık artırma, rekabetçi süreçler vb.) tabidir. Yolsuzluk yapmak isteyenler bu denetimlerden kaçınmak için büyük bir projeyi küçük parçalara bölerek doğrudan pazarlık usulüyle ("adrese teslim") ihale etmeye çalışabilirler.

Zaman ve Miktar Analizi: Büyük veri sistemleri, aynı şirkete aynı kurum tarafından kısa aralıklarla verilen küçük tutarlı doğrudan alımları tarar. Örneğin, tek seferde yapılması gereken 10 milyonluk bir yol yapım işinin, 1'er milyonluk 10 ayrı parça halinde aynı şirkete verilmesini anında tespit ederek müfettişlerin önüne bir uyarı (alarm) düşürür.

3. İhale Şartnamelerinde "Metin Benzerliği" ve Özelleştirme Tespiti

Yolsuzluğun en sinsi biçimlerinden biri, ihale şartnamesinin dışarıdan genel görünmesine rağmen, içeriğinin belirli bir şirketin teknik özelliklerine veya ürünlerine birebir uyacak şekilde (adrese teslim) yazılmasıdır.

Doğal Dil İşleme (NLP - Natural Language Processing): Yapay zeka, geçmişte yayımlanan binlerce ihale şartnamesini ve kazanan şirketlerin portföylerini tarar. Yeni yayımlanan bir şartnamedeki teknik ifadelerin, piyasadaki tek bir tedarikçinin ürün kataloglarıyla veya daha önce aynı şirket tarafından kazanılmış ihale metinleriyle birebir uyuşup uyuşmadığını analiz eder. Eğer şartname rekabeti kısıtlayacak şekilde daraltılmışsa sistem bunu raporlar.

4. Gerçek Zamanlı Risk Skorlaması (Risk Scoring)

Gelişmiş e-ihale sistemlerinde her bir kamu kurumu, ihale komisyonu ve tedarikçi firma bir risk skoruna sahiptir:

Dinamik Takip: Bir kamu kurumunun ihale süreçlerinde sürekli aynı firmaları tercih etmesi, itiraz oranlarının yüksek olması veya bütçe sapmalarının sık yaşanması o kurumun risk skorunu artırır.

Öncelikli Denetim: Bağımsız denetim kurumları (Sayıştay vb.) insan gücünü rastgele denetimler yerine, yapay zekanın yüksek riskli olarak skorladığı ihale ve kurumlara odaklayarak kaynaklarını çok daha verimli kullanır.

Büyük veri ve yapay zeka, kamu ihale denetiminde "reaktif" (suç işlendikten sonra arayan) yaklaşımı, "proaktif" (suç işlenirken veya planlanırken yakalayan) bir yapıya dönüştürür. İnsan denetçilerin aylar sürebilecek çapraz veri kontrolleri, yapay zekâ algoritmaları sayesinde milisaniyeler içinde gerçekleştirilir; bu da yolsuzluk yapmayı hem maliyetli hem de yakalanma riski açısından son derece tehlikeli hale getirir.

Blokzincir (blockchain) teknolojisi, kamu ihale süreçlerindeki yolsuzlukları önlemek ve tam şeffaflık sağlamak amacıyla günümüzde gelişmiş ülkeler tarafından giderek daha fazla entegre edilen devrim niteliğinde bir dijital altyapıdır.

Geleneksel veritabanları (merkezi sistemler) yetkili kişiler tarafından arkadan değiştirilebilir, silinebilir veya tahrif edilebilirken; blokzincir teknolojisi bu zafiyetleri tamamen ortadan kaldırır. Blokzincirin kamu ihalelerinde nasıl kullanıldığı ve şeffaflığı nasıl üst seviyeye çıkardığı şu temel mekanizmalarla açıklanabilir:

1. Değiştirilemez ve Sabit Kayıt (Immutability)

Zaman Damgalı Bloklar: İhale sürecindeki her adım —ilanın yayımlanması, şartnamenin sisteme yüklenmesi, firmaların sunduğu şifreli teklifler, komisyon kararları ve sözleşme imzaları— blokzincir üzerinde kronolojik olarak ve kriptografik (şifreli) hash'lerle birbirine bağlanır.

Müdahale Edilemezlik: Bir kez blokzincire kaydedilen bir veri (örneğin bir şirketin teklif ettiği fiyat veya teklifin sunulma saati) geriye dönük olarak asla silinemez, değiştirilemez veya tahrif edilemez. Bir bürokrat veya bakan dahi sisteme girip "bu teklifi silelim veya değiştirelim" diyemez.

2. Akıllı Sözleşmeler (Smart Contracts) ile Otomatik ve Şeffaf Süreçler

Akıllı sözleşmeler, önceden belirlenen şartlar yerine geldiğinde otomatik olarak çalışan yazılım kodlarıdır (örneğin: "Şartlar sağlandığında ödemeyi serbest bırak" veya "İhale son teslim saati dolduğunda şifreleri çöz").

Rüşvet ve Pazarlık Alanının Daraltılması: İhale kazananının manuel olarak seçilmesi veya sözleşme şartlarının kapalı kapılar ardında esnetilmesi akıllı sözleşmelerle engellenir. Süreç, kodun yazdığı kurallara göre otomatik ve tarafsız işler.

Şeffaf Ödemeler: Kamu projelerinde hakediş ödemeleri, işin aşamaları (milestone) tamamlandığında akıllı sözleşmeler aracılığıyla otomatik olarak yapılır; böylece "komisyon" veya "geciktirme karşılığı rüşvet" gibi usulsüzlüklerin önüne geçilir.

3. Merkeziyetsiz Doğrulama ve Tam Denetlenebilirlik

Çoklu Teyit Mekanizması: Blokzincir verileri tek bir devlet kurumunun veya bakanlığın sunucusunda değil, dağıtık bir ağda saklanır. Yetkili veya yetkisiz kimse tek başına sistemi manipüle edemez.

Gerçek Zamanlı Halk Denetimi: Vatandaşlar, sivil toplum kuruluşları ve bağımsız denetçiler, ihale sürecinin her aşamasını aracısız, şeffaf ve anlık olarak (gizlilik kurallarına riayet edilen kısımlar hariç) takip edebilir.

Blokzincir teknolojisi; geleneksel ihale sistemlerindeki "güvene dayalı" yapıyı ortadan kaldırarak "koda ve matematiğe dayalı" güvenilir bir ekosistem inşa eder. Verilerin silinemez, değiştirilemez ve şeffaf olması, yolsuzluk yapmak isteyenler için riski ortadan kaldırarak sistemi kalıcı olarak koruma altına alır.

Akıllı sözleşmeler (smart contracts), blokzincir teknolojisi üzerinde çalışan ve önceden belirlenen şartlar (örneğin: "X hizmeti eksiksiz teslim edildiğinde" veya "Y belgesi onaylandığında") yerine geldiğinde hiçbir aracıya gerek duymadan otomatik olarak çalışan yazılım kodlarıdır.

Kamu bütçesi harcamalarında ve denetiminde akıllı sözleşmelerin kullanılması, geleneksel sistemin hantal, bürokratik ve suistimale açık yapısını kökten dönüştürür. Bu dönüşüm pratik olarak dört temel alanda gerçekleşir:

1. Koşullu ve Otomatik Ödemeler (Escrow / Emanet Modeli)

Geleneksel Sistem: Bir kamu ihalesini kazanan müteahhit veya tedarikçi, işin bir kısmını tamamladığında hakediş raporu hazırlar. Bu rapor çok sayıda bürokratın onayından geçer, imzalar toplanır ve ödeme yapılana kadar bazen haftalar veya aylar alır. Bu süreçte "hızlandırma rüşveti" veya kayırma riskleri doğabilir.

Akıllı Sözleşme Dönüşümü: Kamu fonu, akıllı sözleşmeye bağlı bir dijital cüzdanda (emanet hesabında) kilitlenir. Projenin önceden belirlenen aşamaları (milestone) tamamlandığında, bağımsız sensörler, dijital onaylar veya sistem doğrulamaları kodu otomatik olarak tetikler. Şart sağlandığı an para anında tedarikçinin hesabına geçer. Kimsenin ödemeyi geciktirme, bekletme veya rüşvet isteme manevra alanı kalmaz.

2. Bütçe Sızıntılarının ve Yetki Aşımının Teknik Olarak Engellenmesi

Geleneksel Sistem: Kamu kurumları yıl sonuna doğru harcama yetkilerini aşabilir veya bütçe ödenekleri onaylanan amaçlar dışında (başka kalemlere kaydırılarak) harcanabilir.

Akıllı Sözleşme Dönüşümü: Akıllı sözleşmeler, bütçeyi milimetrik kurallara bağlar. Örneğin, belirli bir projenin bütçesi sadece o sözleşmeye tanımlı akıllı cüzdanda tutulur. Para, bütçe kurallarına ve kodlanan harcama kalemlerine aykırı bir yere teknik olarak transfer edilemez. Yanlış veya yetkisiz bir harcama deneme anında sistem tarafından reddedilir.

3. Denetimde "Reaktif" (Sonradan) Dönemden "Proaktif" (Anlık) Döneme Geçiş

Geleneksel Sistem: Sayıştay denetçileri veya müfettişler, kamu harcamaları yapıldıktan aylar veya yıllar sonra (genellikle iş işten geçtikten sonra) dosyaları inceleyerek usulsüzlükleri yakalamaya çalışır.

Akıllı Sözleşme Dönüşümü: Akıllı sözleşmelerle yapılan her bir işlem, blokzincir üzerinde şeffaf ve zaman damgalı olarak anında kaydedilir. Denetim kurumları aylarca evrak incelemek zorunda kalmaz; yapay zeka ve otomatik denetim algoritmaları bütçe akışını milisaniyeler içinde, gerçek zamanlı olarak izler. Bir uyumsuzluk veya kural dışı hareket anında sistem tarafından kırmızı bayrakla işaretlenir.

4. Şeffaflık ve Kamu Vicdanının Tatmini

Geleneksel Sistem: Vatandaşlar veya muhalefet partileri, vergileriyle oluşan kamu bütçesinin nereye harcandığını öğrenmek için bilgi edinme başvuruları yapar, ancak genellikle eksik veya gecikmeli verilerle karşılaşır.

Akıllı Sözleşme Dönüşümü: Şifreleme ve gizlilik kurallarına (kişisel veriler vb.) riayet edilmek kaydıyla, bütçe girdileri ve çıktıları halkın ve sivil toplumun denetimine açık bir defterde tutulur. Hangi paranın hangi kamu hizmeti için harcandığı şüpheye yer bırakmayacak şekilde takip edilebilir.

Akıllı sözleşmeler, kamu bütçesi yönetimini "insan iradesine ve güvenine" dayalı olmaktan çıkarıp "matematiksel kurallara ve koda" dayalı hale getirir. Paranın nereye gideceği, hangi şartlarda serbest bırakılacağı ve kimin onayından geçeceği önceden kodlandığı için; yolsuzluk, kayırmacılık ve bütçe sızıntıları daha gerçekleşmeden teknolojik olarak engellenmiş olur.

Kamu ihalelerinde dijitalleşme ve blokzincir teknolojilerinin entegre edilmesi, devletlerin ve kamu kurumlarının en büyük operasyonel zorluklarından biri olan bürokratik hantallığı, zaman kayıplarını ve yüksek idari maliyetleri kökten ortadan kaldırır. Geleneksel kağıt tabanlı ve manuel süreçlerin dijitalleşmesi ve blokzincirle mühürlenmesi, maliyet ve zaman tasarrufu açısından devasa avantajlar sağlar.

Bu avantajlar üç ana başlık altında incelenebilir:

1. Zaman Tasarrufu ve Süreçlerin Hızlanması

Kağıt İşlerinin ve Fiziksel Arşivlemenin Ortadan Kalkması: Geleneksel ihalelerde yüzlerce sayfalık şartnamelerin basılması, fiziksel zarfların toplanması, noter onayları ve fiziki arşivleme haftalar hatta aylar sürer. Dijitalleşme ile belgeler saniyeler içinde sisteme yüklenir ve paylaşılır.

Akıllı Sözleşmelerle Otomatik Onay Mekanizmaları: Proje aşamaları (milestones) tamamlandığında, akıllı sözleşmeler önceden belirlenen şartların sağlandığını otomatik olarak doğrular ve onaylar. Günlerce süren bürokratik imza süreçleri, bekletmeler ve onay sırası beklemeler milisaniyelere iner.

İtiraz ve Uyuşmazlık Süreçlerinin Kısalması: Geleneksel ihalelerde kaybeden firmaların yaptığı şüphe odaklı itirazlar aylarca süren mahkeme süreçlerine ve projelerin askıya alınmasına yol açar. Blokzincirin sağladığı şeffaf, değiştirilemez ve zaman damgalı veriler sayesinde uyuşmazlıklar anında çözülür; "haksız elenme" iddiaları netleşir.

2. Doğrudan ve Dolaylı Maliyet Tasarrufu

İdari ve Operasyonel Giderlerin Azalması: Kâğıt, baskı, kargo, noter, fiziksel depolama ve ihale komisyonlarının toplantı giderleri gibi idari maliyetler sıfıra yakın bir seviyeye düşer.

Yolsuzluk ve Kaynak Sızıntılarının Önlenmesiyle Doğan Tasarruf: Şeffaf açık veri platformları, yapay zeka destekli kırmızı bayrak analizleri ve blokzincir sayesinde "adrese teslim" ihalelerin, fahiş fiyat şişirmelerinin ve bütçe sızıntılarının önüne geçilir. Devletler, aynı kalitedeki mal ve hizmetleri piyasa gerçek fiyatları üzerinden temin ederek kamusal kaynaklarda milyarlarca liralık tasarruf sağlar.

Finansman Maliyetlerinin Düşmesi (Hızlı Hakedişler): Tedarikçiler ve müteahhitler, hakediş ödemelerini aylarca beklemek zorunda kalmadıkları için (akıllı sözleşmelerle otomatik yapıldığı için) maliyet hesaplamalarına "gecikme risk primini" eklemezler. Bu da kamuya verilen teklif fiyatlarının düşmesini sağlar.

3. Kaynak Dağılımında Verimlilik ve Rekabet Avantajı

Genişleyen Tedarikçi Havuzu (Daha İyi Fiyatlar): Tamamen dijitalleşen ve coğrafi sınırları kaldıran e-ihale platformları, sadece yerel veya bağlantılı belirli firmaların değil, ülkenin veya dünyanın dört bir yanından dürüst ve yetkin KOBİ'lerin ihalelere kolayca katılmasını sağlar. Rekabetin artması, devletin en iyi hizmeti en uygun maliyetle almasını garanti eder.

Kamusal Planlama ve Nakit Akışı Yönetimi: Blokzincir üzerindeki veriler ve büyük veri analitiği sayesinde devletler, hangi projenin ne kadar maliyete mal olacağını ve bütçenin neresinde sapma yaşanabileceğini gerçek zamanlı görür. Bu durum, makro düzeyde bütçe planlamasının ve nakit akışı yönetiminin çok daha verimli yapılmasını sağlar.

Kamu ihalelerinde dijitalleşme ve blokzincir kullanımı, sadece "yolsuzluğu önleyen güvenlik kalkanı" değil, aynı zamanda "devletin operasyonel verimliliğini artıran dev bir ekonomik tasarruf aracıdır." Bürokratik engellerin kalkması, işlemlerin otomatikleşmesi ve rekabetin adil zemine oturması sayesinde hem zamandan devasa tasarruf sağlanır hem de kamu bütçesi hak ettiği verimliliğe kavuşur.

Allah Devlete ve Millete Zeval Vermesin.

Devamı Devlet, Nasibi Cennet, Bekayı İman, Rızayı Rahman..

HUBBÜL VATAN MİNEL İMAN.

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

Kişisel instağram sayfam:

https://www.instagram.com/mustafagoktas6468/

WhatsApp kanalını takip edin:

https://whatsapp.com/channel/0029Vb90GoI9hXFD7F39VC2d

haberanaliz Facebook  gurubu:

https://www.facebook.com/groups/haberanaliz.net

haberanaliz X hesabı:

https://x.com/batuhansezer006

#mustafagoktas