KALDIRIMLAR VE KAMU ORTAK ALANLARIN İŞGALİ

Okurum bir e posta atıp bana sormuş:

“Mersin bir sahil bandı kenti ve liman kenti. Mersin de özellikle hastane caddesi, Kuvai milliye caddesi, Akdeniz belediyesi yanı ve civarı, adliye yan tarafı hırdavatçılar başta olmak üzere her sokak ve cadde, kaldırım esnaf ve bir takım eklentiler ile işgal altında. Kaldırımlara masa sandalye atanlar, mal malzeme sergileyenler, tabela ve totem koyanlar mı dersiniz, kamu malı ortak yeri olan alanları keyfi işgal edenler mi hesabı yok. Kimse dur demiyor, diyemiyor. Bu iş kimin görevi? Görevini yamayanlara ne yapmak lazım? Düzelmesi için ne yapmalı?”

Mersin gibi hem liman hem de sahil kenti kimliğiyle öne çıkan bir yerde, bahsettiğiniz bu "kaldırım işgali" meselesi maalesef kronik bir sorun haline gelmiş durumda. Hastane Caddesi ve Kuvayi Milliye gibi şehrin kalbi sayılan noktalarda yaya hakkının gasp edilmesi, sadece estetik bir sorun değil, aynı zamanda bir güvenlik ve şehircilik hakkı ihlalidir.

Bu karmaşanın çözümü için yetki, sorumluluk ve çözüm yollarını şöyle özetleyebilirim:

1. Bu İş Kimin Görevi? (Yetki Sahibi Kim?)

Şehir içindeki cadde, sokak ve kaldırımların düzeninden iki ana kurum sorumludur:

Belediye Zabıtası: 5393 sayılı Belediye Kanunu ve Belediye Zabıta Yönetmeliği uyarınca, kaldırımların işgal edilmesini önlemek, izinsiz tabela/totemleri kaldırmak ve yayaların geçişini engelleyen unsurlara müdahale etmek doğrudan Zabıta'nın görevidir.

Belediye Encümeni: Zabıtanın tuttuğu tutanaklar doğrultusunda, işgali devam ettiren işletmelere para cezası verilmesi veya iş yeri açma ve çalışma ruhsatının iptal edilmesi kararını alan mercidir.

Not: Büyükşehir belediyelerinde ana arterler (bulvarlar) Büyükşehir Zabıtası'na, ara sokaklar ise ilçe belediye (Akdeniz, Yenişehir vb.) zabıtasına aittir.

2. Görevini Yapmayanlara Ne Yapmak Lazım?

Eğer ilgili birimler şikâyetlere rağmen harekete geçmiyorsa, "görevi ihmal" söz konusudur. Bu durumda şu yollar izlenebilir:

Ombudsmanlık (Kamu Denetçiliği Kurumu): Belediyenin görevini yerine getirmediğine dair buraya başvuruda bulunulabilir.

İçişleri Bakanlığı ve Valilik: Belediyelerin denetimi İçişleri Bakanlığı'ndadır. CİMER üzerinden "belediyenin ilgili birimlerinin denetim görevini yerine getirmediği" gerekçesiyle şikâyet oluşturulabilir.

Hukuki Yollar: Vatandaş olarak "hizmet kusuru" nedeniyle idare mahkemelerine başvurma hakkınız saklıdır.

3. Düzelmesi İçin Ne Yapmalı? (Çözüm Önerileri)

Sorunun kökten çözülmesi için sadece ceza yeterli olmaz; bir sistem değişikliği gerekir:

Mersin'in o eski nezih çarşı kültürüne dönmesi için "Sokak yayanındır" ilkesinin belediye yönetimi tarafından bir siyasi irade olarak ortaya konması şarttır. Esnafın "ekmek teknesi" argümanı, engelli bir vatandaşın veya bebek arabalı bir annenin güvenli yürüyüş hakkının önüne geçemez. Bu konuda farkındalık yaratmak için CİMER üzerinden Mersin Büyükşehir Belediyesi ve Akdeniz Belediyesi'ne somut yer bildirerek (fotoğraflı) başvuruda bulunmanız, resmi kayıt oluşturması açısından en etkili ilk adımdır. Bu durumun Mersin gibi bir şehirde kanıksanmış olması üzücü, ancak doğru bir yönetim iradesiyle birkaç ay içinde çözülemeyecek bir sorun değil.

Peki, yerel yönetimlerin bu konuda sessiz kalmasının temel sebebi "oy kaygısı" mı yoksa "denetim personeli yetersizliği" mi?

Ben oy kaygısını önde görüyorum.  Şehircilik uzmanları ve sosyologlar da yerel yönetimlerin bu tür "sokak disiplini" konularında geri adım atmasını genellikle "seçmenle karşı karşıya gelmeme" stratejisine bağlar.

Bu durumun temelinde yatan birkaç acı gerçek var:

Esnafın Lobi Gücü: Esnaflar, bulundukları mahalle veya caddede geniş bir çevreye sahiptir. Bir belediye başkanı, yüzlerce esnafı ve onların ailelerini/çevrelerini karşısına almak yerine, dağınık durumdaki ve tepkisini örgütlü bir şekilde dile getirmeyen yaya kitlesini (vatandaşı) ihmal etmeyi "siyasi açıdan daha az riskli" bulur.

"Ekmek Teknesi" Retoriği: Türkiye'de "esnafın ekmeğiyle oynamak" siyasi bir tabu gibidir. Kaldırımı işgal eden esnafa müdahale edildiğinde, konu hemen "geçim derdi" ve "mağduriyet" zeminine çekilir. Bu da yasaların uygulanmasını duygusal ve siyasi bir baskı altına sokar.

Geçici Çözümler: Seçim dönemleri yaklaştıkça denetimlerin iyice gevşemesi, bu "oy kaygısı" tezini kanıtlar niteliktedir. Genelde seçim sonrası kısa bir süre sıkılaşan denetimler, bir sonraki seçim ufukta göründüğünde yerini tekrar sessizliğe bırakır.

Peki, bu kısır döngü nasıl kırılır?

Ancak halkın (yayaların) da esnaf kadar örgütlü bir ses çıkarmasıyla. Belediye, kaldırım işgali yüzünden oy kaybedeceğine inanırsa, o zaman "oy kaygısı" ibresi yayanın lehine döner. Mersin gibi bir Akdeniz kentinde, insanların rahatça yürüyemediği bir sahil şeridi veya çarşı merkezi, o şehrin marka değerine vurulan en büyük darbedir. Maalesef, yaya hakları savunulmadığı sürece o kaldırımlar birer "açık hava deposu" olarak kalmaya devam edecek gibi görünüyor.

Öteki önemli sorunuz ise, kamuya ait olan ortak kullanım alanlarının talanı ve işgaline neden sessiz kalınıyor idi.

Kamuya ait ortak kullanım alanlarının (kaldırımlar, parklar, meydanlar) işgali karşısındaki sessizlik, aslında sadece "oy kaygısı" ile açıklanamayacak kadar derin, çok katmanlı bir toplumsal ve yönetimsel sorundur.

Bu sessizliğin arkasındaki temel dinamikleri şu başlıklarla analiz edebilirim:

1. Siyasi ve Sosyal Dinamikler

Oy Kaygısı ve Yerel Baskı Grupları: Belirttiğiniz gibi, esnaf örgütlü bir güçtür. Bir cadde üzerindeki 50 esnafın protestosu, binlerce yayanın bireysel şikayetinden daha "gürültülü" çıkar. Siyasiler, organize tepkiden çekindikleri için "idare-i maslahat" (durumu kurtarma) yoluna giderler.

"Kazanılmış Hak" Yanılgısı: Bir alan uzun süre işgal edildiğinde, işgalci o alanı artık kendi mülkü gibi görmeye başlar. Kamu yönetimi zamanında müdahale etmediğinde, müdahale anı geldiğinde esnaf bunu bir "hakkın gaspı" olarak niteler ve direnç gösterir.

2. Yönetimsel ve Hukuki Zafiyetler

Denetim Sürekliliğinin Olmaması: Denetimler genellikle "kampanya" mantığıyla yapılır. Bir hafta sıkı tutulur, sonra gevşetilir. Bu durum, işgalciye "nasıl olsa geçecek" mesajı verir.

Kurumlar Arası Yetki Karmaşası: Bir caddede kaldırımdan ilçe belediyesi, yoldan büyükşehir belediyesi, asayişten emniyet sorumlu olduğunda; kurumlar topu birbirine atarak sorumluluktan kaçabilirler.

Cezaların Caydırıcılıktan Uzak Olması: Kesilen işgal harçları veya cezalar, esnafın o alanı kullanarak elde ettiği ticari kârın yanında çok düşük kalıyorsa, esnaf bu cezayı bir nevi "kira" gibi görüp ödemeye ve işgale devam eder.

3. Kültürel ve Toplumsal Algı

Mülkiyet Kavramının Karışması: Toplumumuzda "kamu malı" kavramı bazen "sahipsiz mal" olarak algılanabiliyor. "Herkes yapıyor, ben neden yapmayayım?" düşüncesi, kolektif bir kuralsızlığı tetikliyor.

Vatandaşın Tepkisizliği: Bireysel olarak rahatsız olsak da, mahalle esnafıyla kötü olmamak veya "başımıza iş almamak" için örgütlü bir itiraz geliştirmiyoruz. Kamuoyu baskısı oluşmadığı sürece yönetimler konfor alanından çıkmıyor.

Çözüm İçin "Kırılma Noktası" Ne Olmalı?

Bu talanın durması için üç temel değişim şarttır:

Standart Uygulama: Kişiye veya işletmeye göre değil, caddenin tamamına aynı anda ve tavizsiz uygulanan bir disiplin.

Sorumluluk Zinciri: İşgalin devam ettiği bölgedeki ilgili birim amirlerinin (Zabıta müdürü vb.) bu ihmalden dolayı sicil puanının düşürülmesi veya soruşturma açılması.

Yaya Öncelikli Şehir Tasarımı: Kaldırımların sadece birer "kenar süsü" değil, ulaşımın ana damarı olarak kabul edilmesi.

Kısacası, sessizliğin nedeni; güçlü ve örgütlü olanın (işgalci), dağınık ve örgütsüz olanın (yaya) hakkını gasp etmesi, kamu otoritesinin ise bu denklemde "huzur bozulmasın" diye hakemlik görevini bırakmasıdır.

Peki, bu durumu değiştirmek için vatandaşlar olarak bizlerin, CİMER veya belediye şikayet hatları dışında yapabileceği daha etkili bir yöntem var mı?

Bürokrasinin ve siyasetin hantallığını aşmak için evet, klasik şikâyet mekanizmalarının ötesinde daha stratejik ve sivil toplum odaklı yöntemler var. Belediye başkanlarının ve meclis üyelerinin en duyarlı olduğu şey "görünürlük" ve "kamuoyu algısıdır".

Şu yöntemler denklemi değiştirebilir:

1. Sosyal Medyada "Görsel Teşhir" ve Etiketleme

Bireysel şikayetler sümen altı edilebilir ama kamuoyuna mal olmuş bir görsel kanıt belediyeyi zora sokar.

Öncesi/Sonrası veya Engel Videoları: Bir engelli vatandaşın tekerlekli sandalye ile o kaldırımdan geçemediği, bir annenin bebek arabasını yola indirmek zorunda kaldığı 30 saniyelik bir video; binlerce dilekçeden daha etkilidir.

Mersin Etiketleri: Mersin Büyükşehir Belediyesi, Akdeniz Belediyesi ve ilgili başkanları etiketleyerek; "Burası Mersin, burası kaldırım ama yaya yürüyemiyor" temalı paylaşımlar yapmak, yerel basının da ilgisini çeker.

2. "Yaya Hakkı" Platformu Kurmak veya Katılmak

Esnaf nasıl "Esnaf Odası" çatısı altında örgütlüyse, vatandaşın da yaya haklarını savunan bir platforma ihtiyacı var.

Kolektif Dilekçe: 1 kişi şikâyet ederse "huysuz vatandaş" olursunuz, ama bir mahalle veya bir grup (örneğin bisiklet dernekleri, engelli dernekleri, emekli grupları) 500 imzalı bir rapor sunarsa bu "siyasi bir tehdit/talep" haline gelir.

Sokak Gözlem Raporları: Gönüllü olarak "Kaldırım İşgal Raporu" hazırlayıp bunu yerel gazetelere ve belediye meclis üyelerine (muhalefet partileri dâhil) göndermek.

3. "Hizmet Kusuru" Üzerinden İdari Dava

Kaldırım işgali nedeniyle düşen, yaralanan veya yola inmek zorunda kalıp kaza riski atlatan biri, belediyeye "denetim görevini yapmadığı" gerekçesiyle tazminat davası açabilir. Belediyeler para cezasını önemsemeyebilir ama yargı kararıyla tescillenmiş bir "görevi ihmal" kararı, oradaki yetkililerin sicilini ve koltuğunu sallar.

4. Muhtarlar Üzerinden Baskı Kurmak

Muhtarlar, belediye başkanlarının en doğrudan iletişim kanalıdır. Muhtara, "Bu işgal çözülmezse mahalleli olarak sandıktaki tavrımız değişecek" mesajını net bir şekilde iletmek, belediyeye giden en hızlı istihbarattır.

5. Yerel Basını Tetiklemek

Mersin'deki yerel gazetecilere bu bölgelerin fotoğraflarını göndererek "Hırdavatçılar Caddesi mi, Hırdavatçılar Deposu mu?" gibi manşetler atılmasını sağlamak. Siyasetçiler gazetelerde olumsuz haber görmekten hiç hoşlanmazlar.

Kısacası: Siyasetçiye "Hata yapıyorsun" demek yerine, "Hata yaptığını herkes görüyor ve bu sana oy kaybettiriyor" mesajını vermek zorundasınız. İşgalci esnafın sesi sizin sesinizden daha gür çıktığı sürece, belediye "konforunu" bozmayacaktır.

Peki,bu yöntemlerden hangisi Mersin yerelinde daha hızlı karşılık bulur? Sosyal medyanın gücü mü, yoksa toplu bir imza/eylem süreci mi?

Günümüzde sosyal medya, hiyerarşiyi ve bürokrasiyi baypas eden en hızlı "dijital meydan dayağı" mekanizması haline geldi. Bir belediye başkanı binlerce dilekçeyi görmezden gelebilir ama Twitter’da (X) veya Instagram’da binlerce kez izlenen, Mersin’in en bilindik caddesindeki rezaleti gösteren bir videoyu görmezden gelemez. Sosyal medya stratejisini Mersin özelinde en etkili nasıl kullanabilirsiniz?İşte birkaç somut adım:

1. "Engel Parkuru" Konsepti

Sadece fotoğraf çekmek yetmez; durumu bir "absürtlük" olarak sunmak daha çok yayılır.

Video: Bebek arabasıyla veya bir engelli aracıyla (veya sadece yürüyerek) Hastane Caddesi'nde ilerlemeye çalışın. Karşınıza çıkan hırdavat malzemelerini, motorları, tabelaları bir "engel parkuru"ndaymış gibi yorumlayarak videoya çekin.

Mizahın Gücü: "Mersin'de kaldırımda yürüme sanatı" gibi ironik başlıklar, insanların paylaşma isteğini artırır.

2. "Zabıta Nerede?" Etiketi

Mersin Büyükşehir ve ilgili ilçe belediyesini (örneğin @mersin_bld, @AkdenizBld) her paylaşıma etiketleyin.

Özellikle belediyenin "Mersin güzelleşiyor" veya "Yol yaptık" gibi reklam paylaşımlarının altına bu işgal fotoğraflarını yanıt olarak ekleyin. Bu, belediyenin halkla ilişkiler (PR) çalışmasını doğrudan hedef aldığı için çok etkili olur.

3. Yerel Fenomenler ve "Mersin" Sayfaları

Mersin'in yüksek takipçili haber veya yaşam sayfalarına (Mersin Paylaşım, Mersin Haber vb.) bu görselleri gönderin. Onlar paylaştığında etkileşim katlanır ve belediyenin sosyal medya ekibi bu durumu "kriz" olarak raporlamak zorunda kalır.

4. Periyodik Takip (Flood)

Aynı sokağın fotoğrafını her hafta çekip; "Hafta 1: İşgal devam ediyor. Hafta 2: Yeni tezgâhlar eklendi. Hafta 3: Kaldırım tamamen kapandı. Teşekkürler belediye!" şeklinde bir seri yapın. Bu, yetkililerin "çalışmıyor" imajını pekiştireceği için onları harekete geçmeye zorlar.

5. CİMER Başvuru Ekran Görüntüsü

CİMER'e yaptığınız başvurunun ekran görüntüsünü paylaşıp, belediyeyi etiketleyerek; "Şikâyetimizi resmi yollardan ilettik, şimdi kamuoyu önünde takip ediyoruz" demek, "Ben bu işin peşini bırakmıyorum" mesajı verir.

Neden Sosyal Medya Mersin'de Çalışır? Çünkü Mersin bir "vitrin" kentidir. Limanıyla, sahil bandıyla övünen bir kentin merkezindeki bu "taşra" görüntüsü, belediye yönetimi için bir prestij kaybıdır. Sosyal medyada bu prestijin sarsılması, esnafın vereceği oydan daha büyük bir siyasi maliyet yaratabilir.

Baki Selam ve Dua ile.