GAZETECİ YAZAR MUSTAFA GÖKTAŞ YAZDI: DAR BÖLGE SEÇİMİ SİSTEMİ ÜZERİNE

Araştırmacı Gazeteci Yazar ve İktisatçı, Mustafa Göktaş yazdı: DAR BÖLGE SEÇİMİ SİSTEMİ ÜZERİNE

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişimizle birlikte, devletin yönetim mimarisinde ve yasama organı ile yürütme arasındaki denge/denetleme mekanizmalarında yeni bir evreye girilmiştir. Bu yeni dönemde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) etkinliği, işlevi ve temsiliyet gücü kamuoyunda, akademide ve siyaset sahnesinde en çok tartışılan konuların başında gelmektedir. Mevcut nispi temsil (parti logolu ve d’Hondt usulü) sistemi, koalisyon dönemlerinde istikrarı sağlamak üzere tasarlanmış olsa da, cumhurbaşkanlığı modelinin yarattığı yeni siyasi dinamikler içerisinde bazen meclis ile yürütme arasında mekanik bir uyumsuzluğa ya da meclisin etkisinin gölgede kalmasına yol açabilmektedir. Bu bağlamda gündeme gelen dar bölge veya daraltılmış bölge sistemleri, parlamentonun işlevselliğini artırmak ve vekil-seçmen bağını güçlendirmek adına önemli bir alternatif olarak masada durmaktadır.

Bu meseleyi ülkenin, milletin ve devletin ali menfaatleri çerçevesinde, avantajları ve dezavantajları ile birlikte objektif bir perspektiften ele alalım:

1. Mevcut Yapının Açmazları ve Yeni Sistemin İhtiyaçları

Cumhurbaşkanlığı sisteminde yürütme gücü doğrudan halk tarafından seçilen ve meclis çoğunluğundan bağımsız olarak göreve gelen bir Cumhurbaşkanı'nda toplanmıştır. Bu durum, teoride kuvvetler ayrılığını kesin çizgilerle ayırsa da, pratikte Meclis'in denetim mekanizmalarını (gensoru vb.) zayıflatmış ve milletvekillerini seçmene karşı değil, büyük ölçüde parti genel merkezlerine ve liderlerine karşı sorumlu kılmıştır. Bugün seçmen, oy pusulasında kime oy verdiğinden ziyade parti genel merkezlerinin hazırladığı listelere oy vermektedir. Bu da "Ankara'nın vekili" ile "bölgenin vekili" arasındaki bağı zayıflatmakta, TBMM'deki yasama mesaisini ve komisyon çalışmalarını ikincil plana itebilmektedir.

2. Dar Bölge Sisteminin Türkiye İçin Getireceği Fırsatlar ve Riskler

Dar bölge veya daraltılmış bölge sistemi, yukarıda özetlenen yapısal tıkanıklıklara derman olabileceği gibi, Türkiye gibi sosyolojik ve siyasi olarak çok renkli ve hassas dengelere sahip bir ülkeye farklı riskler de getirebilir.

Fırsatlar / Avantajlar:

Seçmenle Doğrudan Temas ve Hesap Verebilirlik: Her seçim çevresinden sadece 1 milletvekilinin seçilmesi (dar bölge), vekilin doğrudan o bölgenin insanına hesap vermesini zorunlu kılar. Vekil, Ankara'daki genel merkeze değil, sokağa, esnafa, çiftçiye ve seçmenine sırtını dayamak zorunda kalır.

Lider Vesayetinin Kırılması: Parti genel başkanlarının iki dudağı arasında hazırlanan "fermuar" veya sıra listeleri zayıflayacağı için, liyakatli ve bölgede karşılığı olan isimlerin meclise girmesinin önü açılabilir. Siyasette yerelleşme ve tabandan gelen bir dinamizm kazanılır.

Güçlü Hükümet - Güçlü Meclis Dengesi: Dar bölge genellikle iki kutuplu bir siyasi yapı yaratarak mecliste tek başına ezici çoğunluklar çıkmasını kolaylaştırabilir. Bu durum, yürütme ile yasama arasındaki kronik çatışma riskini azaltarak karar alma süreçlerini hızlandırabilir.

Riskler / Dezavantajlar:

Temsilde Adaletsizlik ve "Oyların Çöpe Gitmesi": Ülke genelinde %20-30 oy alan ancak her dar bölgede kıl payı ikinci sırada kalan orta ölçekli veya bölgesel partiler, parlamentoda hiç temsil edilemeyebilir. Bu durum, o kitlenin sesinin mecliste duyulmamasına ve toplumsal barışın zedelenmesine yol açabilir.

Kürt Siyaseti ve Bölgesel Dengeler: Türkiye’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki sosyolojik gerçeklikler göz önüne alındığında, dar bölge sistemi belirli partilerin o bölgedeki tüm sandalyeleri tek başına silip süpürmesine, diğer kesimlerin ise tamamen dışlanmasına neden olabilir. Bu da temsilde adalet ilkesini sarsabilir.

Kutuplaşmanın Yerelleşmesi: Siyasetin iki kutuplu bir mecburiyete sıkışması, yereldeki rekabeti sertleştirebilir ve toplumsal polarizasyonu kökleştirebilir.

3. Akılcı Bir Sentez: "Daraltılmış Bölge" (Hibrit Model)

Türkiye’nin üniter yapısı, çok renkli siyasi yelpazesi ve toplumsal barışı göz önüne alındığında, Amerikan tipi saf dar bölge sistemi ülkemiz için sert ve dışlayıcı sonuçlar doğurmaya adaydır. Ancak tamamen açık liste veya geniş çevreli nispi temsil sistemi de mevcut tıkanıklığı aşamamaktadır. Bu noktada devlet aklı ve milletin menfaati, Daraltılmış Bölge (örneğin 5-7 milletvekili çıkaran orta ölçekli çevreler veya seçim barajı destekli hibrit modeller) gibi orta yollu ve dengeli bir formülü işaret etmektedir.

Neden Daraltılmış Bölge?

- Seçim çevresi küçültülerek vekil ile seçmen arasındaki bağ güçlendirilir (lider vesayeti azaltılır).

- Aynı bölgeden birden fazla (örneğin 5) milletvekili çıkması sayesinde sadece tek bir parti her şeyi almaz; farklı siyasi görüşler ve küçük/orta partiler de nispi temsil mantığıyla mecliste yer bulabilir.

- Temsilde adalet ile yönetimde istikrar dengesi korunmuş olur.

Sonuç: Devletin ve Milletin Faydasına Olan Yol

Türkiye Yüzyılı'nda, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin kurumsal kabullerini tamamlayacak en önemli adım, yasama organının kalitesini ve meşruiyetini artırmaktır. Meclis, sadece kanun çıkaran bir onay mercii değil, milletin tüm renklerinin en adil şekilde temsil edildiği, denetim yetkisini etkin kullanan güçlü bir odak olmalıdır. Eğer bir reform yapılacaksa, bu reform ne körü körüne Batı'daki iki partili anglo-sakson sistemlerinin kopyalanması ne de eski kriz üreten sistemde ısrar edilmesi olmalıdır. Türkiye'nin kendi sosyolojisini kucaklayan, lider merkezli siyaseti törpüleyen, vekile sorumluluk yükleyen ancak aynı zamanda hiçbir kesimi sistem dışına itmeyerek toplumsal barışı teminat altına alan "Daraltılmış Bölge" veya barajla desteklenmiş hibrit bir demokratik model, devletimizin ve milletimizin geleceği için en rasyonel ve güvenli liman olarak görünmektedir. Daraltılmış bölge sisteminin Türkiye’nin farklı coğrafi ve sosyolojik dinamiklerine nasıl yansıyacağını anlamak, modelin ülkeye getireceği riskleri ve fırsatları somutlaştırmak açısından kritik bir önem taşır. Türkiye, tek bir siyasi coğrafyadan ibaret değildir; metropoller, Doğu-Güneydoğu sosyolojisi, Karadeniz'in yerel dinamikleri ve İç Anadolu'nun kırsal-kent dengesi birbirinden çok farklıdır.

Bu bağlamda, her seçim çevresinden 5 ila 7 milletvekili çıkaran bir Daraltılmış Bölge Sistemi (örneğin mevcut büyük şehirlerin birkaç seçim bölgesine bölünmesi, küçük illerin ise kendi ağırlıklarına göre optimize edilmesi) uygulandığında coğrafi bölgelerin siyasi manzarası şu şekilde etkilenecektir:

1. Büyükşehirler (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa vb.)

Türkiye'deki seçmen kitlesinin ve milletvekili sayısının en büyük kısmı büyükşehirlerde yer alır.

Mevcut Durum: İstanbul gibi devasa iller şu an 3 bölgeye ayrılmıştır ve her bölgeden 35-40 civarı milletvekili çıkar. Bu durum, seçmenin adayları hiç tanıyamamasına, listelerin tamamen genel merkezler tarafından belirlenmesine ve parti içi liyakatin ikinci plana atılmasına yol açar.

Daraltılmış Bölge Etkisi: İstanbul, her biri 5-7 milletvekili çıkaran yaklaşık 15-20 küçük seçim çevresine bölünebilir.

Sonuç: Adaylar mahalle mahalle, ilçe ilçe seçmenle doğrudan temas kurmak zorunda kalır. Liderin arkasına saklanan silik figürler yerine, bölgede tanınan, ağırlığı olan isimler öne çıkar. Büyükşehirlerdeki kararsız ve orta sınıf seçmen, oy verdiği adayın kim olduğunu bilerek sandığa gider.

2. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Bölgenin sosyolojisi, güçlü kabile/aşiret bağları, kırsal-kent dengesi ve iki kutuplu siyasi rekabet (Genellikle iktidar partisi ile Kürt siyasi hareketi arasında) üzerine kuruludur.

Saf Dar Bölge Riski: Eğer her yerden sadece 1 milletvekili çıkarsaydı (Amerikan tipi), bu bölgedeki kıl payı seçimler büyük bir adaletsizliğe yol açabilir; %51 oy alan parti o bölgedeki sandalyenin %100'ünü alır, %49 oy alan kitlenin sesi mecliste tamamen yok olurdu. Bu durum toplumsal gerilimi tırmandırırdı.

Daraltılmış Bölge Çözümü: 5-7 milletvekili çıkaran orta ölçekli çevreler sayesinde, bölgedeki dengeler korunur. İktidar partisi de, bölgeyi temsil eden diğer siyasi aktörler de parlamentoda pay alabilir. Böylece "temsilde adalet" ilkesi tamamen çiğnenmemiş olur, ancak her halükarda milletvekilleri genel merkezin hazırladığı listelerle değil, doğrudan o bölgedeki yerel dinamiklerin ve kanaat önderlerinin süzgecinden geçerek meclise girer.

3. Karadeniz ve İç Anadolu (Kırsal Ağırlıklı Bölgeler)

Bu bölgeler, geleneksel olarak siyasi eğilimlerin daha istikrarlı ve blok halinde görüldüğü, muhafazakâr-sağ eğilimin güçlü olduğu alanlardır.

Mevcut Durum: Küçük ve orta nüfuslu illerde (örneğin 2-3 milletvekili çıkaran yerlerde) d’Hondt sistemi nedeniyle oylar kolayca tek bir partiye (çoğunlukla iktidar partisine) yazılabilmekte, muhalefet tamamen temsil dışı kalabilmektedir.

Daraltılmış Bölge Etkisi: Komşu küçük illerin birleştirilerek 5-6 milletvekili çıkaran ortak "bölgesel çevreler" haline getirilmesi, o bölgedeki rekabeti canlandırır. Muhalefet partileri de bu orta ölçekli havuzlarda milletvekili çıkarma şansı yakalar. Seçmen, "nasıl olsa benim oyumla vekil değişmiyor" psikolojisinden kurtulur; çünkü her bir oyun havuz içindeki sandalye dağılımını doğrudan etkileme ihtimali artar.

Özetle: Parti Dinamikleri ve Siyasete Etkisi

Lider Vesayetinin Kırılması: Milletvekili adayları genel merkezlerin kapısında sıramı kapmak yerine, bölge halkına hesap vermek zorunda kalır. Bu da parlamentonun kalitesini ve toplumsal meşruiyetini doğrudan artırır.

Koalisyon Kâbusunun Önlenmesi: Sistem yine de büyük partilerin mecliste avantaj elde etmesini sağladığı için, eski parlamenter sistemin kronik istikrarsızlığına ve zayıf koalisyon hükümetlerine geri dönülmez. Cumhurbaşkanlığı modelinin yürütmedeki istikrarı korunur.

Toplumsal Barışın Teminatı: Tam dar bölgenin yaratacağı dışlayıcılık, daraltılmış bölge (5-7'li hibrit model) sayesinde törpülenir; böylece ne küçük partiler tamamen tasfiye olur ne de milletvekili ile seçmen arasındaki bağ kopar.

Daraltılmış bölge sisteminin (her seçim çevresinden 5-7 milletvekili çıkaran hibrit modelin) Türkiye’ye getireceği en köklü değişimlerden biri, hiç şüphesiz siyasi partilerin içindeki aday belirleme süreçleri ve parti içi demokrasi olacaktır. Mevcut nispi temsil ve lider merkezli liste usulü, teoride partileri temsil etse de pratikte genel başkanların ve parti yönetimlerinin mutlak hâkimiyetine dayalıdır. Daraltılmış bölge ise bu mekanizmayı kökünden sarsarak partileri içeriden demokratikleşmeye zorunlu kılacak bir kaldıraç etkisi yaratır.

Bu değişimin parti içi dinamiklere ve ön seçim mekanizmalarına yansımaları şu başlıklar altında incelenebilir:

1. "Merkez Ataması"ndan "Taban Siyasetine" Geçiş

Mevcut Durum: Günümüzde milletvekili listeleri büyük ölçüde Ankara’daki genel merkezlerde, dar bir istişare halkasıyla ve bazen tamamen sadakat kriterine göre hazırlanır. Seçmen, partinin logosuna oy verdiği için adayların kim olduğu, halkta karşılığı bulunup bulunmadığı ikincil planda kalır.

Daraltılmış Bölge Etkisi: Seçim çevresi küçülüp 5-7 milletvekilliğine indiğinde, seçmen artık logodan ziyade "ismi ve yüzü bilinen" adaya odaklanır. Genel merkezin tepeden inme dayattığı, o bölgeyi hiç tanımayan veya halkta karşılığı olmayan bir ismin seçilmesi çok zorlaşır. Partiler, seçimi kaybetmemek için bölgede ağırlığı olan, halkla bağı güçlü adayları listeye koymak zorunda kalır.

2. Ön Seçim (Hâkim Denetiminde Ön Seçim) Kültürünün Canlanması

Daraltılmış bölge sisteminin en büyük erdemi, partileri ön seçim (tüzük veya yasal zorunlulukla) yapmaya mecbur bırakmasıdır:

- Eğer her bölgede sadece 5-7 aday yarışacaksa ve bu adayların o bölgedeki seçmeni ikna etmesi gerekiyorsa, partilerin üyeleri veya o bölgedeki seçmenler kendi vekillerini kendileri seçmek isteyecektir.

- Lider Vesayetinin Kırılması: Genel başkanların "fermuar" veya sıra listeleriyle milletvekili atama yetkisi daralır. Vekil, koltuğunu genel başkana borçlu olmak yerine, bölgedeki ön seçim delegelerine veya seçmen tabanına borçlu olur. Bu da Meclis kürsüsünde ve komisyonlarda milletvekillerinin daha özgürce eleştiri yapabilmesini, partilerini denetleyebilmesini sağlar.

3. Liyakat ve Uzmanlık Odaklı Aday Profili

- Mevcut sistemde milletvekilliği genellikle siyasi sadakat ödülü olarak görülürken, daraltılmış bölgede "yerel başarı ve karşılık" asıl kriter haline gelir.

- Bölgesindeki sorunları (tarım, sanayi, esnaf problemleri, altyapı vb.) bilen, halkın telefonuna çıkabilecek, sahada çalışan dinamik isimler öne çıkar. Bu durum, meclise giren milletvekillerinin genel kalitesini (profesyonellik, liyakat ve çalışkanlık açısından) doğrudan yukarı çeker.

4. Parti İçi Rekabetin ve Dinamizmin Artması

- Aynı partinin listesinden girecek 5-7 aday adayı, kendi aralarında da bir yarışa girmek zorunda kalacaktır. Parti içinde kimin daha çok çalışacağı, sahada kimin daha çok iz bırakacağı bu daraltılmış havuzda belirlenir.

- Bu rekabet partileri hantallıktan kurtarır; teşkilatları sürekli sahada, zinde ve dinamik tutar.

Sonuç: Meclis Gerçek Sahibine (Milletine) Kavuşur

Özetle; daraltılmış bölge sistemi sadece bir "matematiksel seçim hesabı" değildir; aynı zamanda siyasetin mutfağını temizleyen yapısal bir reformdur. Liderin iki dudağı arasında, Ankara’nın koridorlarında belirlenen vekiller yerine; tabandan gelen, ön seçimle süzülmüş, halkına karşı hesap verebilir ve en önemlisi "Ankara’nın değil, milletin vekili" olan bir parlamenter profili inşa etmenin en rasyonel yolu bu modelden geçmektedir. Daraltılmış bölge sisteminin (hibrit modelin) Türkiye’de gündeme gelmesi, tüm siyasi partiler açısından stratejik ezberlerin bozulması anlamına gelir. Mevcut sistemden beslenen veya mevcut düzene mahkûm olan partilerin bu modele yaklaşımı, onların sektörel güçlerine, oy coğrafyalarına ve parti içi hiyerarşik yapılarına göre şekillenir.

Mevcut siyasi blokların ve partilerin bu sisteme vereceği olası tepkiler ve stratejik hesapları şu şekildedir:

1. İktidar Bloğu (AK Parti ve MHP) Açısından Yaklaşım

İktidar partileri açısından daraltılmış veya dar bölge tartışmaları her zaman çift yönlü bir risk ve fırsat dengesi barındırır:

- Fırsat ve İstikrar Vurgusu: İktidar kanadı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin doğası gereği Meclis’te istikrarlı bir çoğunluk sağlamayı ve yürütme ile yasama arasındaki uyumu önemser. Daraltılmış bölge sistemi, büyük partilere (özellikle birinci partiye) coğrafi olarak avantaj sağladığı için, meclis çoğunluğunu koruma noktasında cazip görülebilir.

- Risk ve Teşkilat Kaybı: Ancak AK Parti gibi kılcal damarlara kadar örgütlenmiş, güçlü bir genel merkeze ve lider merkezli disipline sahip bir yapıda, "merkezin atama yetkisinin zayıflaması" parti içi disiplini sarsabilir. Vekillerin yerel güç odaklarına dayanması, liderin parti üzerindeki mutlak kontrolünü (merkeziyetçi yapıyı) zayıflatabileceği için parti kurmayları bu sisteme mesafeli yaklaşabilir. MHP açısından ise ülke genelindeki oy oranının daraltılmış bölgelerde nasıl karşılık bulacağı (özellikle belirli illerde milletvekili çıkarma eşiği) kritik bir hesap kalemidir.

2. Ana Muhalefet ve Büyük Muhalefet Partileri (CHP vb.) Açısından Yaklaşım

Muhalefet cephesi, uzun süredir "güçlendirilmiş parlamenter sistem" veya mevcut sistemin iyileştirilmesi üzerine söylemler geliştirmektedir. Daraltılmış bölgeye bakışları ise şu dinamiklere dayanır:

- Lider Vesayetinden Kurtulma Fırsatı: Muhalefet partilerinde sıklıkla eleştirilen "genel merkezin liste hâkimiyeti" ve "fermuar sistemi tartışmaları", daraltılmış bölge sayesinde kırılabilir. Bu durum, tabanda karşılığı olan dinamik muhalif siyasetçilerin önünü açacağı için taban nezdinde olumlu karşılanabilir.

- Riskler ve Bölgesel Kapana Kısılma: Muhalefet partileri, güçlü olmadıkları kırsal ve orta Anadolu illerinde daraltılmış bölge havuzlarında (örneğin 5-6 vekilli çevrelerde) hiç vekil çıkaramayacak veya oy oranları yetersiz kalırsa tamamen silineceklerinden korkarlar. Bu nedenle, tamamen dar bölgeye karşı çıksalar da, oyların çöpe gitmesini önleyecek ülke barajlı hibrit modellerde uzlaşmak isteyebilirler.

3. Küçük ve Orta Ölçekli Partiler Açısından Yaklaşım

Türkiye siyasetinde ittifaklar sisteminin doğası gereği, %1 ile %7 arasında oy alan küçük partiler meclise girebilmek için büyük partilerin listelerine (şemsiyesine) muhtaç hale gelmiştir.

Sistem Karşıtlığı: Saf dar bölge veya daraltılmış bölge, küçük partilerin tulum çıkarılmasını engellemek için tek başına meclise girmesini zorlaştırır. Bu yüzden küçük partiler ve ittifak ortakları bu sisteme şiddetle karşı çıkacaktır. Çünkü bu model, onları ya büyük partilerle erimeye ya da siyaset sahnesinden silinmeye zorlar.

Sonuç: Siyasi Uzlaşı Mümkün mü?

Mevcut siyasi partilerin daraltılmış bölge sistemine tepkisi özetle şöyledir: Güçlü olan (birinci parti) avantajını kaybetmek istemez, küçük olan ise tamamen yok olmaktan korkar. Ancak devlet aklı ve milletin maslahatı açısından bakıldığında, siyasi partilerin çıkarlarından ziyade Meclis'in itibarını ve vekil-seçmen bağını kurtaracak bir reform zarurettir. Eğer bir gün bu sistem masaya gelirse, iktidarın istikrar arayışı ile muhalefetin temsilde adalet kaygısını buluşturan, ülke barajının korunduğu ancak çevre büyüklüklerinin 5-7 vekille sınırlandırıldığı dengeli bir hibrit model tek çıkış yolu olacaktır.

Türkiye’de seçim sistemleri ve dar/daraltılmış bölge tartışmaları, Cumhuriyet tarihinin en köklü ve dönemsel olarak sürekli ısıtılıp masaya getirilen başlıklarından biridir. Bu tartışmaların tarihsel arka planı, Türkiye'nin siyasi tecrübesinde hem erken dönem denemelerini hem de günümüzdeki arayışları barındırır.

İşte Türkiye'nin seçim sistemi serüveni ve dar bölge tartışmalarının kısa tarihi:

1. Tarihsel Kökler: Tek Parti Dönemi ve Çoğunluk Sistemi (1927 - 1946)

Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında (1927, 1931, 1935, 1939 ve 1943 seçimlerinde) esasen "İki Dereceli Çoğunluk Sistemi" (dar bölge mantığına yakın bir yapı) uygulanmıştır.

- Bu sistemde seçmenler önce ikinci seçmenleri seçer, ikinci seçmenler de meclis üyelerini belirlerdi.

- 1946 yılında ise ilk kez tek dereceli genel seçimlere geçilmiş ve çoğunluk sistemi (liste usulü çoğunluk sistemi) uygulanmıştır. Bu sistemin en sert örneği 1946 seçimlerinde yaşanmış; oy oranları ile meclisteki sandalye dağılımı arasında uçurumlar oluşunca sistem büyük bir meşruiyet krizine yol açmıştır.

2. Nispi Temsile Geçiş ve 1961 Anayasası Dönemi

1950-1960 yılları arasında Demokrat Parti'nin uyguladığı çoğunluk sistemi (oyda az farkla önde gelen partinin o çevrenin tüm milletvekillerini alması), 27 Mayıs 1960 darbesine giden süreçte en çok tartışılan maddelerden biri olmuştur.

-1961 Anayasası ile birlikte Türkiye, nispi temsil (d'Hondt usulü) sistemine geçiş yapmıştır. Buradaki temel amaç, "temsilde adalet"i sağlamak ve hiçbir siyasi rengin meclis dışı kalmasını engellemekti. Ancak bu durum, ilerleyen yıllarda koalisyon hükümetlerinin doğmasına ve siyasi istikrarsızlıklara zemin hazırladığı gerekçesiyle sıkça eleştirilmiştir.

3. 1980 Sonrası ve "Daraltılmış Bölge"nin Aslında Denenmesi (1987)

Türkiye’nin yakın siyasi tarihinde daraltılmış bölge modeli, teoride kalmamış, 1987 ve 1991 genel seçimlerinde fiilen uygulanmıştır.

- 23 Mayıs 1987’de çıkarılan yasayla, çıkaracağı milletvekili sayısı 6'dan fazla olan büyük iller, en fazla 6 milletvekili çıkaracak şekilde küçük seçim çevrelerine bölünmüştür.

- Amaç, büyük şehirlerdeki devasa listelerin ve lider vesayetinin etkisini azaltmak, seçmenin vekile biraz daha yaklaşmasını sağlamaktı. Ancak bu uygulama uzun soluklu olmamış, ilerleyen dönemlerde tekrar eski geniş il çevresi sistemine dönülmüştür.

4. AK Parti Dönemi ve Gündeme Gelen Dar/Daraltılmış Bölge Söylemleri

Özellikle 2010'lu yıllardan itibaren, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçiş süreciyle birlikte siyaset kulislerinde dar veya daraltılmış bölge modelleri sık sık yeniden ısıtılıp tartışmaya açılmıştır:

- 2011-2015 Arası Sinyaller: İktidar kanadı zaman zaman "her ilin kendi içinde dar bölgelere ayrılması" (örneğin 5'er milletvekilli çevreler) fikrini kamuoyuyla paylaşmış, ancak küçük ortakların itirazları ve siyasi dengeler nedeniyle bu adım yasalaşmamıştır.

- Bugünkü Tartışmanın Özü: Cumhurbaşkanlığı sisteminde yürütme istikrara kavuştuğu için, artık asıl kriz alanı yasama organının (Meclis) işlevsizleşmesi ve vekillerin halktan koparak tamamen genel merkezlere bağlanmasıdır. Bugün yapılan tartışmaların temel motivasyonu, meclisi yeniden toplumun dinamiklerine bağlamak ve vekillik müessesesini nitelikli kılmaktır.

Özetle; Türkiye geçmişte saf çoğunluk sisteminin yarattığı adaletsizlikleri de, saf nispi temsilin yarattığı koalisyon krizlerini de tatmıştır. Bugün daraltılmış bölge formülü etrafında dönen tartışmalar, bu iki uç arasında altın orta yolu bulma arayışının bir ürünüdür.

Allah Devlete ve Millete Zeval Vermesin.

Devamı Devlet, Nasibi Cennet, Bekayı İman, Rızayı Rahman..

HUBBÜL VATAN MİNEL İMAN.

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

Kişisel instağram sayfam:

https://www.instagram.com/mustafagoktas6468/

WhatsApp kanalını takip edin:

https://whatsapp.com/channel/0029Vb90GoI9hXFD7F39VC2d

youtube kanalımız: https://www.youtube.com/@haberanaliznet2454

haberanaliz Facebook gurubu: