TARİHİN ETEKLERİNDE İŞ MAKİNELERİ VE GÖZNE'NİN YARALANAN MORFOLOJİSİ

“Kıymetli okurlar; 'Mersin'den Çevreye Dair' yazı serimizin bu haftaki durağı olarak su kültürümüzü ve sarnıçlarımızı paylaşmayı planlamıştık. Ancak Gözne Kalesi eteklerindeki sabah yürüyüşlerimizde objektifimize yansıyan ve güncel morfolojik gözlemlerimiz sebebiyle, bu haftayı bir 'Özel Saha Notu' olarak Gözne Kalesi’’ne ayırmayı uygun bulduk. Planlanan su kültürü yazımız önümüzdeki hafta yine aynı yerinde, dizimizin XXXIX. sayısı olarak sizlerle buluşacaktır.”

Mersin’in 29 kilometre kuzeydoğusunda, 1090 metre rakımda yükselen Gözne Kalesi; asırlardır Toroslar’dan Akdeniz sahiline inen kadim geçitleri ve kervan yollarını denetleyen anıtsal bir nöbetçidir (Özdemir ve Yılmaz). Gülek Boğazı’ndan başlayıp Çandır, Sinap, Gözne ve Belenkeşlik üzerinden sahile ulaşan bu savunma ve kültür koridoru, bütünüyle korunması gereken benzersiz bir açık hava müzesi niteliğindedir (Yılmaz, 2022, s. 981-990). Ne var ki kalenin sırtını yasladığı o heybetli vadi, tarihiyle olduğu gibi, jeolojik hassasiyetiyle de son derece kırılgan bir tabiat parçasıdır.

Kalker formasyonlarının geniş yer tuttuğu bu vadide, dik kornişler ile eğimli şevler belirgin bir morfolojik sınır çizer. Kalınlığı yer yer 50-60 metreyi bulan dik kireçtaşı duvarların altındaki marnlı yamaçlar, ne yazık ki uzun süredir yoğun bir iskân baskısı altındadır. Doğa bilimcilerin ve coğrafyacıların yıllardır dikkat çektiği en yalın gerçek; bu dik kalker kornişlerden kopabilecek iri kaya bloklarının, yamaçtaki yerleşimler için her an ciddi bir jeolojik tehlike barındırdığıdır ( (Koca, 1995).

Bugün Gözne’de objektiflere yansıyan manzara, doğanın binlerce yılda kurduğu bu hassas morfolojik dengenin nasıl göz ardı edildiğini gözler önüne sermektedir: Gözne Kalesi’nin hemen etekleri, ağır iş makineleriyle kazılmakta; asırlık kireçtaşı ana kaya kütlesi kırılma riski dikkate alınmayarak yeni parseller açılmaktadır.

Kalenin yükseldiği dik kalker kornişlerin tabanına doğru uzanmakta olan bu kazı ve hafriyat çalışmaları; bölgenin jeolojik yapısını inceleyen uzmanların yıllardır dikkat çektiği yamaç dengesi ve olası kaya düşmesi risklerini yeniden akıllara getirmektedir. Geçmişte vadi tabanındaki sel taşkınları ve doğal yamaç hareketleriyle sarsıldığı bilinen bu havza bugün insan müdahalesiyle çok daha hassas ve kırılgan bir görünüme bürünmektedir (Koca, 1995, s. 284).

Bir kentin nefes alması ve geleceğe taşınması; bin yıllık Orta Çağ kalelerinin eteklerindeki doğal dokuyu zorlamakla ya da uçurumlarda süzülen ulu kuzgunların yaşam alanlarını hafriyat yığınlarıyla daraltmakla bağdaşmıyor. Tarihi savunma yapıları gördüğümüz taştan ibaret duvarlar değil; üzerinde yükseldikleri ana kaya ve çevrelerindeki tabiatla yaşayan bir bütündür. Sırtını dayadığı dağ kütlesi hırpalanan bir kalenin çevresinde yaşanabilecek olası bir zemin kaybı, bir doğa tahribatı olarak kalmayıp, telafisi güç bir kültür mirası kaybı olarak hafızalara kazınacaktır. Nitekim günümüzde Mersin’de kale ve gözetleme kulesi işleviyle inşa edilmiş Orta Çağ yapılarının önemli ölçüde doğa ve insan tahribatıyla karşı karşıya kaldığı gerçeği, sahadaki bu tanıklığımızla da doğrulanmaktadır.

(Yılmaz, 2022)’ın da belirttiği gibi, Mersin’in bu kadim yaylasında yükselen iş makinesinin sesi, toprağı ve ortak hafızamızı da aşındırıyor. Gözne Kalesi ve onu çevreleyen kanyon, günübirlik kazançların ötesinde; hem can güvenliğini gözeten jeolojik bir ihtiyatla hem de doğal ve arkeolojik sit bütünlüğü içerisinde korunmayı fazlasıyla hak etmektedir.

Kaynakça

Koca, H. (1995). Gözne'de Yayla Turizmi. Doğu Coğrafya Dergisi, 1(1), s. 281-304. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/26734 adresinden alındı

Özdemir, C., & Yılmaz, L. (tarih yok). Ovalık Kilikya Bölgesi Kültürel Miras Rotaları. A. Kılıçarsaln, T. Günay, & T. Ergün (Dü) içinde, Sosyal Bilimlerde Akademik Analiz ve Yorumlar (s. 74-97). Özgür Yayınları. 09 2026 tarihinde https://www.researchgate.net/profile/Salahattin-Altundag-3/publication/372827102_Yapay_Zeka_ve_Otomasyonun_Muhasebe_Pratikleri_Uzerindeki_Etkisi_Akademik_Bir_Analiz_ve_Yorum_The_Impact_of_Artificial_Intelligence_and_Automation_on_Accounting_Practices_An_A adresinden alındı

Yılmaz, L. (2022). Mersin’de kale ve gözetleme kuleleri’nin kültür rotaları kapsamında değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), s. 967-996. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/ adresinden alınd