GAZETECİ YAZAR MUSTAFA GÖKTAŞ YAZDI: HALK SAĞLIĞI MESELESİ

Halk sağlığının güçlendirilmesi, yalnızca bireysel bir sorumluluk değil; devletin politikalarından bireylerin günlük yaşam alışkanlıklarına kadar uzanan çok paydaşlı ve stratejik bir dönüşüm sürecidir. Bu hedefe ulaşmak için devlet, sivil toplum ve bireyler düzeyinde atılması gereken temel adımları naçizane aktarmaya çalışayım:

Devlet ve Yerel Yönetimler Düzeyinde Yapılması Gerekenler

Koruyucu Sağlık Hizmetlerine Öncelik: Tedavi edici sağlık harcamaları yerine, hastalık oluşmadan önlem alan birinci basamak sağlık hizmetleri (aile hekimliği, tarama programları) yaygınlaştırılmalı ve güçlendirilmelidir.

Sağlıklı Yaşam Çevrelerinin Oluşturulması: Şehir planlamalarında yaya ve bisiklet yolları artırılmalı, yeşil alanlar genişletilmeli ve toplu taşıma teşvik edilerek fiziksel aktivite özendirilmelidir.

Gıda Güvenliği ve Denetim: Halk sağlığını doğrudan tehdit eden gıda katkı maddeleri, aşırı şeker, tuz ve trans yağ içeren ürünlere yönelik denetimler sıkılaştırılmalı, sağlıklı gıdaya erişim kolaylaştırılmalıdır.

Tematik Eğitim Politikaları: Okul müfredatlarına erken yaşlardan itibaren hijyen, sağlıklı beslenme, ilk yardım, ruh sağlığı ve bağımlılıkla mücadele dersleri entegre edilmelidir.

Toplum ve Sivil Toplum Kuruluşları Düzeyinde Yapılması Gerekenler

Bilinçlendirme Kampanyaları: STK'lar ve meslek odaları (tabip odaları, diyetisyen dernekleri vb.), özellikle dezavantajlı bölgelerde halkı bilgilendiren erişilebilir saha çalışmaları yürütmelidir.

Kriz ve Afet Yönetimi Ağı: Toplum tabanlı gönüllü sağlık ağları kurularak, salgın veya afet gibi kriz durumlarında hızlı müdahale kapasitesi artırılmalıdır.

Dayanışma Kültürü: Dezavantajlı grupların (yaşlılar, engelliler, ekonomik yoksulluk çekenler) nitelikli sağlık hizmetine ve temiz suya erişiminde toplumsal dayanışma projeleri geliştirilmelidir.

Bireysel Düzeyde Yapılması Gerekenler

Sağlıklı Yaşam Alışkanlıkları: Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uyku alışkanlığı edinilerek bağışıklık sistemi ve genel vücut direnci korunmalıdır.

Düzenli Tarama ve Kontroller: Belirti beklenmeksizin düzenli sağlık taramaları (kanser taramaları, tansiyon, şeker ve kolesterol ölçümleri) yaptırılmalı, koruyucu hekimlik olanaklarından aktif şekilde yararlanılmalıdır.

Bilinçli Tüketim ve Çevre Bilinci: Antibiyotiklerin ve ilaçların bilinçsiz kullanımından kaçınılmalı, çevreye ve su kaynaklarına zarar vermeyen sürdürülebilir bir yaşam tarzı benimsenmelidir.

Güvenilir gıdaya erişim sorunu, bugünün en acil halk sağlığı krizlerinden biridir ve hem bireysel sağlığı hem de nesillerin geleceğini doğrudan tehdit etmektedir. Tarladan sofraya uzanan süreçte yaşanan bu denetimsizlikler ve hilelerle mücadele etmek için atılması gereken somut adımları sıralamak ister isem:

Yasal ve Yapısal Düzenlemeler

Caydırıcı Cezalar: Gıdalarda taklit ve tağşiş (hile) yapanlara uygulanan idari para cezaları, elde ettikleri haksız kazancın çok üzerinde olmalı; tekrarlayan suçlarda ticaretten men ve hapis cezaları getirilmelidir.

Şeffaf Denetim Mekanizmaları: Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan gıda denetim sonuçları periyodik olarak ve eksiksiz bir şekilde kamuoyuyla paylaşılmalı, gizlenen ya da ertelenen liste uygulamalarına son verilmelidir.

Gümrük ve İthalat Kontrolleri: Ülkeye giren gıda hammaddelerinin ve tarım ürünlerinin GDO, pestisit (tarım ilacı) kalıntıları ve katkı maddeleri açısından laboratuvar analizleri en sıkı şekilde yapılmalıdır.

Üretim ve Tedarik Zincirinde Dönüşüm

Yerel ve Küçük Ölçekli Üreticinin Desteklenmesi: Endüstriyel ve kimyasal tarım politikaları yerine, yerel tohumun korunduğu, küçük çiftçinin ve kooperatiflerin desteklendiği ekolojik tarım modelleri teşvik edilmelidir.

Tedarik Zincirinde İzlenebilirlik: Ürünün hangi tarlada yetiştiğini, hangi ilaçların kullanıldığını ve hangi süreçlerden geçerek rafa geldiğini tüketicinin kolayca görebileceği dijital takip sistemleri (karekod vb.) zorunlu hale getirilmelidir.

Tüketici Bilinci ve Mücadele

Etiket Okuryazarlığı: Tüketiciler, ambalajlı ürünlerin üzerindeki içerik listelerini, E kodlarını ve gizli şeker/tuz adlarını okuma konusunda bilinçlendirilmeli; pazarlama stratejilerine karşı eleştirel bir bakış açısı kazanmalıdır.

Örgütlü Tüketici Hareketi: Tüketici dernekleri ve kooperatifler güçlendirilmeli, şüpheli veya zararlı ürünler karşısında toplumsal boykot ve yasal hak arama mekanizmaları aktif olarak kullanılmalıdır.

Bu itibarla yerel üreticinin desteklenmesi ve kooperatifçiliğin yaygınlaştırılması, güvenilir gıdaya erişimde en sürdürülebilir çözümdür. Mevcut pazar koşullarında bu sistemin güçlendirilmesi ve yaygınlaştırılması için atılması gereken stratejik adımlar ise şunlardır:

Devlet ve Yerel Yönetim Desteği

Ücretsiz Pazar Alanları: Belediyeler, aracıları ortadan kaldırmak için üretici pazarlarına ve kooperatif mağazalarına ücretsiz ya da düşük maliyetli yer tahsis etmelidir.

Vergi ve Finansal Teşvikler: Üretim ve tüketim kooperatiflerine vergi muafiyetleri, düşük faizli yatırım kredileri ve lojistik destekler sağlanmalıdır.

Kamusal Alım Garantisi: Okul yemekhaneleri, hastaneler ve kamu kurumları gıda tedarikini yerel kooperatiflerden ve küçük üreticilerden yapma zorunluluğu getirmelidir.

Kooperatifçilik Modelinin Geliştirilmesi

Doğrudan Tedarik Zinciri: Üreticinin tarladaki ürününü kent merkezlerindeki tüketici kooperatiflerine doğrudan ulaştıran soğuk zincir lojistik ağları kurulmalıdır.

Dijital Kooperatif Ağları: Kooperatiflerin ürünlerini ortak bir dijital platformda sergileyip şehirdeki tüketicilere kargo veya abonelik modeliyle ulaştırabileceği altyapılar oluşturulmalıdır.

Toplumsal Bilinç ve Dayanışma

Topluluk Destekli Tarım (TDT): Tüketicilerin önceden üreticiye finansal destek sağlayarak sezonluk ürüne ortak olduğu modeller (birlik ve topluluk tarımı) yaygınlaştırılmalıdır.

Eğitim ve Örgütlenme: Mahalle bazlı tüketim platformları kurularak ortak alım güçleri oluşturulmalı, kooperatifçilik kültürü erken yaşlardan itibaren teşvik edilmelidir.

Bu yazıyı neden kaleme aldım?

Türkiye Halk Sağlığı Haftası (03-09 Eylül) nedeniyle yazdım. Bu bağlamda, ilgiliye, yetkiliye, alakalıya, insanlarımıza mesajım:

"Hastalıkta Değil, Sağlıkta Buluşalım! Türkiye Halk Sağlığı Haftası'nda, düzenli taramalarınızı yaptırın, geleceğinizi koruma altına alın."

"Yediğimiz her lokma geleceğimizdir. Katkısız, yerli ve güvenilir gıda hakkımız; sağlıklı beslenme yaşam tarzımız olsun."

"Sağlıklı bir toplum için hareket şart! Günde sadece 30 dakikalık yürüyüşle kalbinizi, ruhunuzu ve bedeninizi güçlendirin."

"Sağlıklı bir Türkiye, bilinçli bireylerle başlar. Halk Sağlığı Haftası vesilesiyle bağımlılıklardan uzak, hijyenik ve doğayla uyumlu bir yaşamı seçelim."

Yazmayı bir nasip, kelimeyi hesabı verilecek bir emanet ve mücadeleyi hayatın kendisi sayan bir Gazeteci olarak, "Hubbü'l-vatan mine'l-îmân" diyorum.

ALLAH DEVLETE VE MİLLETE ZEVAL VERMESİN.

Devamı devlet, Nasibi cennet, Bekayı imân, Rızayı Rahman..

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

https://www.instagram.com/mustafagoktas6468/

#mustafagoktas