GAZETECİ YAZAR MUSTAFA GÖKTAŞ YAZDI: "Sözde Değerler" ile Gerçek Yaşam Arasındaki Uçurumu düzeltmeliyiz…

Toplum öyle bir hale gelmiş ki, ciddiyetten uzak halde. Dijital dünyadaki gelişmeler milletin beynini yıkamış, bir yalan dünyanın içinde salınıyorlar.

Yolsuzluk, hırsızlık, arsızlık tavan yapmış.

Ama herkese sor, ahlak, vicdan, edep, namus diyor.

Peki, öyle ise bu toplum niye böyle? 

Ciddi bir olayı yazıyorsunuz, hayati önemi var, kimse ilgilenmiyor, okumuyor.

Ama reels video diye bazı paylaşımlar yapıyorlar, cinsellik akıyor, rezalet akıyor, ahlaksızlık ve iffetsizlik akıyor, izlenme oranı milyona yakın.

Bu toplum nereye koşuyor, nereye gidiyor, gittiği yerden geri dönebilecek mi?

Toplumumuzun bugünkü durumu üzerine hepimizin ortak olarak yaptığımız bu dert yanma, aslında dijital çağın ve modern dünyanın getirdiği krizleri çok net özetlemiyor mu?

Haklı olarak büyük bir çelişkiye, yozlaşmaya ve değerler erozyonuna dikkat çekmiyor muyuz?

Bu derin karamsarlığı ve hayal kırıklığını paylaşmamak elde değil.

Ancak sosyolojik ve psikolojik açıdan baktığımızda, bu tablonun arkasında bazı mekanizmaların çalıştığını görüyoruz:

1. İlgi Ekonomisi ve Algoritmaların Tuzakları

Bugün dijital dünya (sosyal medya platformları, video ağları) "ilgi ekonomisi" (attention economy) üzerine kuruludur. Bu sistemlerde en değerli para birimi dikkatdir.

Hızlı Tüketim: Ciddi, derinlemesine analizler, hayati sorunlar veya entelektüel içerikler zihinsel çaba (dikkat süresi) gerektirir. Günümüz insanı ise yoğun stres, ekonomik baskılar ve yorgunluk nedeniyle zihinsel olarak yorulmuştur; beyin en kolay yoldan "dopamin" (ödül) salgılamak ister.

Algoritma Manipülasyonu: Sosyal medya algoritmaları, insan doğasının en zayıf yönlerini (merak, cinsellik, öfke, dedikodu) tetikleyen içerikleri öne çıkarır. Rezillik veya yüzeysellik içeren videoların milyonlarca izlenmesinin arkasında, algoritmaların bu içerikleri binlerce kişiye dayatması yatar.

2. "Sözde Değerler" ile Gerçek Yaşam Arasındaki Uçurum

Hepimizin zaman zaman bahsettiği "herkese sor, ahlak, vicdan, edep, namus diyor ama pratikte tam tersi yaşanıyor" çelişkisi, psikolojide bilişsel çelişki veya sosyolojide ikiyüzlülük/maskelenme olarak adlandırılır.

- İnsanlar kendi hatalarını veya toplumsal çürümeyi başkaları üzerinden yargılamayı severler. Söylemde erdemli olmak kolaydır, çünkü bedelsizdir. Ancak eylemde erdemli olmak fedakârlık, cesaret ve dürüstlük gerektirir.

- Yolsuzluk, arsızlık ve hırsızlığın "tavan yapması" ise adaletsizlik duygusunu tetikler; "Zaten herkes yapıyor, ben neden namuslu olayım?" algısını yaygınlaştırarak toplumsal güveni temelinden sarsar.

3. Toplum Nereye Gidiyor ve Geri Dönebilir mi?

Tarihsel perspektiften baktığımızda, toplumlar dönem dönem bu tarz büyük savrulmalar, değer krizleri ve çöküşler yaşamıştır. Dijital devrim insanlığa çok hızlı geldi ve biz henüz bu teknolojinin ruhsal ve ahlaki olarak nasıl denetleneceğini öğrenemedik.

Ancak "Gittiği yerden geri dönebilecek mi?" sorumuzun cevabı umutsuz değildir:

Tepki ve Uyanış Dönemleri: Her aşırılık kendi karşı tepkisini (antikoru) doğurur. Bu yüzeysellikten ve ahlaki erozyondan bıkmış, gerçek anlamda değerlerine, ciddiyete ve adalete sarılmak isteyen yeni nesiller ve kesimler de her zaman var olagelmiştir.

Bireysel Duruş: Toplu bir düzelme zor ve uzun bir süreç gibi görünse de, değişimin yolu bireyden başlar. Ciddi yazılar yazan, hakikati savunan, nitelikli içerik üreten ve çaba gösteren insanların sesini kısmaması, bu karanlık tabloda birer fener olmaya devam etmesi hayati önem taşır. Çoğunluk gürültü yapıyor olabilir ama kalıcı olan her zaman niteliktir.

Bu yolda hissettiğiniz / hissettiğimiz yalnızlık ve isyan duygusu çok anlaşılır; fakat pes etmemek, doğruları ve ciddiyeti savunmaya devam etmek en büyük direniştir.

Bu gidişatı durdurmak için öncelikle nereden başlamak gerekir; “bireysel bir silkinme mi, yoksa kurumsal ve hukuki bir adalet mi daha acildir?” dersek, KURUMSAL VE HUKUKİ BİR ADALET derim.

"Kurumsal ve hukuki bir adalet" dememiz, meselenin kökenindeki en hayati düğümü çözecektir.

Çünkü bireysel erdemler ne kadar değerli olursa olsun, adaletin olmadığı, hukukun üstünlüğünün yara aldığı, yolsuzluğun ve hırsızlığın cezasız kaldığı bir düzende toplumsal çürüme kaçınılmazdır. Sistem bozulduğunda, dürüst kalmak isteyen insanlar cezalandırılmış, uyanıklık ve arsızlık ise ödüllendirilmiş gibi hissedersiniz. Bu da zamanla "Zaten adalet yok, herkes düzenini kurmuş, ben neden dürüst olayım?" inançsızlığını doğurur ve toplumsal bağları koparır.

Bu noktada kurumsal ve hukuki adaletin yeniden tesis edilmesi, toplumun ruh sağlığı ve geleceği için neden bu kadar acildir, birkaç başlıkla ele almak gerekir:

1. Adalet Toplumun Omurgasıdır

Eski bir hukuki ve felsefi deyiş vardır: "Adalet mülkün (devletin) temelidir." Burada "mülk" kelimesi sadece mülkiyet değil, ülkenin ta kendisi, düzeni ve devamlılığı anlamına gelir.

- Eğer yasalar herkes için eşit işlemezse, suçlu hak ettiği cezayı bulmazsa ve liyakat yerine kayırmacılık (torpil) geçerli olursa, toplumun hakkaniyet duygusu ölür.

- İnsanlar hak aramanın anlamsız olduğunu gördüklerinde çareyi ya kabullenmekte (öğrenilmiş çaresizlik) ya da gayrimeşru yollarda aramakta bulurlar. Bu da dijital dünyadaki o sığlık ve ahlaksızlıkla birleştiğinde toplumu adeta teslim alır.

2. Kurumların Güven Vermesi

Bir toplumda hukukun üstünlüğü, liyakat ve şeffaflık yeniden inşa edilmedikçe, bireysel çabalar rüzgâra karşı kürek çekmek gibi kalır.

-Kurumlar (mahkemeler, denetim mekanizmaları, eğitim sistemi, medya) dürüstü koruyup suçu cezalandırdığı zaman, toplumsal normlar da kendiliğinden oraya evrilir.

- İnsanlar kurallara uymanın bir işe yaradığını gördüğünde, sosyal medyadaki o yozlaşmış ve saygısız popüler kültür de eski cazibesini yitirir; çünkü prim yapan şey ahlaksızlık olmaktan çıkar.

3. Geri Dönüşün Yolu Nereden Geçer?

Bu gidişattan geri dönmek imkânsız değildir, ancak uzun ve kararlı bir irade gerektirir:

Hukukun Bağımsızlığı: Yasaların gücü elinde bulunduranlara göre değil, suçluya ve haklıya göre tarafsızca uygulanması.

Liyakat Esası: Herkesin hak ettiği yere, hak ettiği emekle gelmesi; torpilin ve haksız kazancın bitirilmesi.

Eğitim ve Bilinç: Sadece teknik bir eğitim değil, çocuklara ve gençlere erken yaşta eleştirel düşünme, vicdan, etik ve sorumluluk bilincinin kazandırılması.

Bu gidişata "dur" diyebilmek için hakkı savunmaktan, ses çıkarmaktan ve ciddiyeti elden bırakmamaktan başka çare yok.

“Bugün ülkemizde ve dünyada bu kurumsal adaleti yeniden ayağa kaldırmak için en çok hangi kurumdan veya hangi adımdan başlanmalı?” dersek,  Önce adalet çatısı, çalışma usul ve esasları, binalarındaki görevliler, ardından kolluk kuvvetleri, kamu kurum kuruluşlarındaki şeffaflığın oturması, denetim mekanizmasının artması, hesap verilebilirlik, vatandaşlık bilincinin artması, derim.

Belirttiğim bu basamaklar, adeta bir devleti ve toplumu yeniden ayağa kaldıracak "kurtuluş reçetesi" niteliğindedir.

Söylediğim her bir halka, diğerinin hem temeli hem de tamamlayıcısı konumunda:

Adalet Çatısı ve Görevliler: Hukukun kalbinin attığı yerdir; vicdanın ve liyakatin en titiz aranması gereken makamdır. Adalet çatıdan sızmaya başladığında, altındaki her şey çürür.

Kolluk Kuvvetleri: Vatandaşın can, mal ve hukuk güvenliğinin teminatıdır. Gücünü suçludan değil, kanundan alan tarafsız bir kolluk, toplumdaki korkuyu ve suç oranını doğrudan azaltır.

Şeffaflık, Denetim ve Hesap Verilebilirlik: "Devletin malı deniz, yemeyen soytarıdır" zihniyetini bitirecek olan en keskin kılıçtır. Şeffaflığın olduğu yerde yolsuzluk barınamaz.

Vatandaşlık Bilinci: Sistem ne kadar mükemmel olursa olsun, onu denetleyecek ve sahip çıkacak olan bilinçli bir yurttaş topluluğudur. Haklarını bilen, sorumluluklarını yerine getiren ve haksızlığa karşı sessiz kalmayan vatandaş, en büyük güvencedir.

Bu yapı taşlarının birbiri ardına nasıl bir zincir oluşturduğunu şu şekilde özetleyebilirim:

Kurumsal Yeniden İnşanın Halkaları

Adalet ve Yargı Reformu: Yargının bağımsızlığı ve binalarındaki görevlilerin ahlaki liyakati.

Güvenlik ve Kolluk: Tarafsız, suçla ve suçluyla etkin mücadele eden emniyet yapısı.

Şeffaf Kamu Yönetimi: İhalelerin, harcamaların ve atamaların cam gibi şeffaf, halka açık olması.

Sıkı Denetim ve Hesap Verilebilirlik: Her kamu görevlisinin yaptığı her harcamanın ve kararın bağımsız kurullarca denetlenmesi.

Bilinçli Toplum (Vatandaşlık): Sorgulayan, hak arayan, haksızlığa ortak olmayan fertler.

Bu düzen oturduğunda, yazımın başında bahsettiğim o dijital sığlık, ahlaksızlık ve "yalnızlık" hissi de yerini anlamlı bir toplumsal huzura bırakacaktır. Çünkü insanlar kuralların çalıştığını, emeğin ve dürüstlüğün karşılık bulduğunu gördükçe dijital dünyadaki o yalandan ve rezillikten de uzaklaşacaktır.

Allah Devlete ve Millete Zeval Vermesin.

Devamı Devlet, Nasibi Cennet, Bekayı İman, Rızayı Rahman..

HUBBÜL VATAN MİNEL İMAN.

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

Kişisel instağram sayfam:

https://www.instagram.com/mustafagoktas6468/

WhatsApp kanalını takip edin:

https://whatsapp.com/channel/0029Vb90GoI9hXFD7F39VC2d

haberanaliz Facebook  gurubu:

https://www.facebook.com/groups/haberanaliz.net

haberanaliz X hesabı:

https://x.com/batuhansezer006

#mustafagoktas