Geçim derdi ve doğru düşünmek..

Jean-J. Rousseau diyor ki: "Sadece geçimini sağlamayı düşünen birinin soylu düşünmesi çok zordur."

Jean-Jacques Rousseau’nun bu tespiti, insan psikolojisi ve sosyolojinin en yalın gerçeklerinden birine parmak basıyor.  Temel ihtiyaçların (barınma, açlık, güvenlik) karşılanmadığı bir zihinde, felsefi derinlik veya estetik kaygıların yeşermesi için gerekli "boş alan" kalmaz. Bu durumu anlamak ve hayatımıza uyarlamak için şu perspektiflerden bakabiliriz.

1. Ne Anlamalıyız? (Maddi Koşulların Prangası)

Rousseau burada "soylu düşünmeyi" sınıfsal bir kibirle değil, zihnin özgürleşmesi anlamında kullanır.

Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi: Eğer piramidin en alt basamağındaki fiziksel hayatta kalma mücadelesi veriyorsanız, piramidin tepesindeki "kendini gerçekleştirme" ve "erdemli yaşam" arayışına odaklanmak lüks hale gelir.

Zihinsel Bant Genişliği: Sürekli faturaları, bir sonraki öğünü veya kirayı düşünen bir beyin, yaratıcı ve toplumsal meselelere odaklanamaz. Geçim derdi, zihni "şimdi ve buraya" hapseder; oysa soylu düşünceler "gelecek ve ideal" ile ilgilidir.

2. Nasıl Davranmalıyız? (Empati ve Adalet)

Bu sözü bir bahaneden ziyade bir toplumsal farkındalık aracı olarak kullanmalıyız:

Yargılamadan Önce Durun: Maddi zorluk çeken insanların sanata, felsefeye ya da etik tartışmalara ilgi duymamasını "kültürsüzlük" olarak nitelemek yerine, bunun sistemik bir kısıtlama olduğunu görmeliyiz.

Paylaşımcı Olun: Bilgi, imkan ve kaynak paylaşımı, başkalarının üzerindeki o ağır "geçim yükünü" bir nebze hafifleterek onların da soylu düşüncelere ayıracak vakit bulmasını sağlayabilir.

3. Nasıl Yaşamalıyız? (Denge Arayışı)

Rousseau’nun bu uyarısı, modern dünyada kendi yaşam stratejimizi kurarken bir rehber olabilir:

Sadelik ve Özgürlük: Eğer ihtiyaçlarımızı (tüketim hırsımızı) minimize edersek, geçimimizi sağlamak için harcamamız gereken efor azalır. Rousseau’nun felsefesine göre, ne kadar az şeye ihtiyaç duyarsak, zihnimiz o kadar özgürleşir ve soylu düşüncelere o kadar yer açılır.

Anlamı "İş"in Ötesine Taşımak: Sadece hayatta kalmak için çalışmak yerine, yaptığımız işin içine küçük de olsa bir ideal veya değer katmaya çalışmalıyız.

Zihinsel Kaleler İnşa Etmek: En zor şartlarda bile (örneğin Viktor Frankl’ın toplama kamplarındaki gözlemlerinde olduğu gibi), zihnin bir köşesini gündelik kaygıların erişemeyeceği bir "soylu düşünce alanı" olarak korumaya çalışmak, insan onurunu ayakta tutan yegâne şeydir.

Özetle: Rousseau bizi karamsarlığa itmiyor; aksine, düşüncelerimizin özgürleşmesi için önce maddi dünyayla kurduğumuz kölelik ilişkisini (ya zorunluluktan ya da hırstan kaynaklanan) fark etmemiz gerektiğini hatırlatıyor. Soylu düşünmek için saraylara değil, geçim derdinden arındırılmış bir "zihin huzuruna" ihtiyacımız var.

Baki Selam ve Dua ile.

MUSTAFA GÖKTAŞ

Gazeteci / Yazar ve İktisatçı (Meslekte 43 yıl)

Çevre Ve Tüketici Haklarını Koruma Derneği (ÇETKODER) Genel Başkanı